HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

Αλέξανδρος Αβρανάς
Μας εκπαίδευαν να γίνουμε όλοι ζωγράφοι αντί να εκτιμούμε ένα έργο τέχνης


Τo 2008, με την πρώτη του ταινία, το «Without», κέρδισε επτά βραβεία στο 49ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης, αλλά οι διανομείς δεν ασχολήθηκαν μαζί του. Φέτος, με τη δεύτερη ταινία του, τη «Miss Violence», κέρδισε στο Φεστιβάλ Βενετίας τονΑργυρό Λέοντα και πλέον υποχρεώνει τους ανθρώπους που ασχολούνται ή αγαπούν το σινεμά στην Ελλάδα να ασχοληθούν μαζί του. Δημιουργός βουτηγμένος στην πραγματικότητα, ο Αλέξανδρος Αβρανάς δεν αποστασιοποιείται από την πραγματικότητα και δεν έχει θέμα να πάρει θέση για τις «μαριονέτες που μας κυβερνούν» και να διατυπώσει την άποψη πως «ο κόσμος δεν έχει πλέον και πολλά να χάσει αν αντιδράσει» σε όσα συμβαίνουν σήμερα.

Έχουμε ακούσει αρκετές αντικρουόμενες απόψεις σχετικά με το για τι μιλά η καινούρια ταινία σου, η «Miss Violence»…
Για την προσωπική ευθύνη που οφείλει να αναλάβει και να φέρει ο πολίτης όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό. Επιτέλους κι εμείς πρέπει να πάρουμε την απόφαση να αντισταθούμε σε αυτά που συμβαίνουν και όχι απλώς να επαναπαυόμαστε, προσπαθώντας να ξορκίσουμε το κακό. Στο κάτω κάτω, εμείς είμαστε υπεύθυνοι για αυτούς που μας κυβερνούν και μας ουσιάζουν. Είναι πολλοί αυτοί που υποστηρίζουν πως η ταινία βραβεύτηκε στο εξωτερικό επειδή αναδεικνύει το κακό πρόσωπο της Ελλάδας και επιβεβαιώνει τις απόψεις που έχουν για μας.
Από την άλλη, κάποιοι θεωρούν πως το θέμα της ταινίας δεν αφορά την ελληνική κοινωνία, μένοντας μάλλον στην επιφάνεια των πραγμάτων και των εικόνων. Η ταινία δεν είναι μια μελέτη της ενδοοικογενειακής βίας, αλλά μια πραγματεία για την εξουσία και του κύκλου βίας που εκπορεύεται από αυτήν. Δεν έχω χρησιμοποιήσει ούτε σουρεαλιστικά σύμβολα ούτε υπερβολικές αναγωγές. Το φιλμ είναι απολύτως ρεαλιστικό. Όλοι οι χαρακτήρες είναι υπαρκτά πρόσωπα – εξάλλου βασίζεται σε πραγματική ιστορία που συνέβη στη Γερμανία.

Είπες ότι είμαστε υπεύθυνοι για τους κυβερνήτες μας. Ισχύει αυτή η θέση, από τη στιγμή που η κυριαρχία των μηχανισμών χειραγώγησης των ανθρώπων είναι απροσμάχητη;
Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να αμφιβάλλει για την παντοδυναμία των συγκεκριμένων μηχανισμών – άλλωστε, αυτόν τον ρόλο παίζουν τα μέσα ενημέρωσης.
Από εκεί και πέρα, όμως, καθένας πρέπει να προσπαθήσει να ανακαλύψει την αλήθεια, για τον εαυτό του. Θα αποδεχτώ το γεγονός πως είμαι ένα άτομο που αφήνομαι να με χειραγωγήσουν; Ε, αν συμβαίνει αυτό, δεν χρειάζεται να επιρρίπτω ευθύνες στους μηχανισμούς. Εμείς επιτρέπουμε σε αυτούς να λειτουργούν σε βάρος μας. Προσωπικά, δεν απορρίπτω την έννοια του θύματος. Στη «Miss Violence», οι ήρωες που αντιμετωπίζουν τις δυσάρεστες καταστάσεις είναι θύματα. Κάποια στιγμή, βέβαια, συνειδητοποιείς ότι η θυματοποίηση ίσως είναι βολική. Ωστόσο, από ένα σημείο και μετά οφείλουμε να ρισκάρουμε τα λίγα που έχουμε να χάσουμε, για να αποκτήσουμε τα πολλά.

Τι βρήκες στον κεντρικό σου πρωταγωνιστή, τον Θέμη Πάνου, για να τον επιλέξεις;
Ο πατέρας στη «Miss Violence» είναι ένας loser. Τι σημαίνει αυτό; Είναι ένα από αυτά τα ανθρωπάκια που είναι αποδεκτά από την κοινωνία, που τα βλέπεις να περπατούν δίπλα σου και δεν τα προσέχεις ποτέ. Δεν υποστηρίζω πως όλοι αυτοί οι άνθρωποι συμπεριφέρονται στο σπίτι με τον τρόπο που το κάνει ο συγκεκριμένος χαρακτήρας. Λοιπόν, αυτός είναι κοινωνικά αποδεκτός, το πρότυπο οικογενειάρχη που ενδιαφέρεται για τα παιδιά του, ευγενέστατος, με χαμηλό προφίλ, αλλά στο σπίτι μεταμορφώνεται σε τύραννο, που ασκεί βάναυσα την εξουσία που δεν μπορεί να ασκήσει στον κοινωνικό του περίγυρο. Στον Θέμη Πάνου βρήκα όλα αυτά τα στοιχεία που έψαχνα γι’ αυτό τον χαρακτήρα.

Ποιος σκηνοθέτης σου αρέσει;
Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι, γιατί έκρινε ένα σύστημα στο οποίο ο εχθρός δεν ήταν ορατός, όπως σε μας, ας πούμε, η χούντα και ο φασισμός. Ο Παζολίνι δεν έκανε ταινίες με τον τρόπο του Γαβρά ή του Αγγελόπουλου, με απευθείας στοχευμένες δημιουργίες. Για τους σκηνοθέτες που θέλουμε να μιλήσουμε για την εποχή μας, ο εχθρός είναι παντού και είναι αόρατος. Θεωρητικά πάντα μιλώντας, ζούμε σε μια ανοιχτή κοινωνία, που παρέχει στους πολίτες τα πάντα, από την παιδεία μέχρι τις ευκαιρίες για την κοινωνική ανέλιξη. Άρα δεν έχουμε έναν ξεκάθαρο εχθρό να πολεμήσουμε. Σε αυτήν τη λογική κινούμενος, νιώθω κοντά στον Παζολίνι, όπως άλλωστε και στον Φασμπίντερ. Με ενδιαφέρουν οι σκηνοθέτες που δίνουν πολιτική διάσταση στις ταινίες τους και επεξεργάζονται ένα μήνυμα, δεν με ενδιαφέρει ο κινηματογράφος της ψυχαγωγίας.

Ο Παζολίνι μίλησε για τη βία της αστικής τάξης. Και η ιταλική κοινωνία τον αντιμετώπισε με εχθρικό πνεύμα. Περιμένεις ότι το ίδιο μπορεί να συμβεί με την ταινία σου;
Όχι, οι Ιταλοί αγκάλιασαν με απίστευτη αγάπη τη «Miss Violence».

Ίσως γιατί είσαι Έλληνας και θεωρούν ότι δεν μιλάς για τους ίδιους.
Όχι, γι’ αυτούς μιλώ. Οι ίδιοι ανέφεραν ότι η ταινία τούς άγγιξε τόσο πολύ γιατί το θέμα της οικογενειακής βίας είναι ένα θέμα που γι’ αυτούς εξελίχτηκε ραγδαία. Και αυτό είπε και ο Αλμπέρτο Μπαρμπέρα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ της Βενετίας, ότι η ταινία θα μπορούσε να έχει γυριστεί στην Ιταλία, αλλά δυστυχώς οι ιταλοί κινηματογραφιστές είναι λιγότερο καυστικοί και λιγότερο επικριτικοί, ίσως γιατί δεν έχουν φτάσει τόσο χαμηλά όσο εμείς οι Έλληνες.

Alexandros-Avranas-Mas-ekpaidefan-na-ginoume-oloi-zwgrafoi-anti-na-ektimoume-ena-ergo-tehnis1Ποιο είναι το επόμενο στάδιο για την Ελλάδα;
Πιστεύω ότι η σημερινή κατρακύλα δεν έχει τέλος. Ίσως η κοινωνία μας πρέπει να πεθάνει για να ανθίσει κάτι άλλο. Νομίζω ότι η κοινωνία μας κάνει ένα reset. Ενώ είχε καταφέρει να προσφέρει μια ποιότητα ζωής, τώρα μας το παίρνει πίσω. Από το 1981 και μετά ζήσαμε το αμερικανικό όνειρο, μόνο που εμείς το φάγαμε αμάσητο, ενώ οι άλλοι το εξέλιξαν. Αυτό που τόσα χρόνια μας παρουσίαζαν ως ιδανικό, τώρα μας το παίρνουν πίσω.
Η απάντηση είναι η παιδεία; Νομίζω ότι και αυτήν πολύ στοχευμένα την καταστρέφουν. Αυτό που θα έπρεπε να κάνει η παιδεία είναι να καλλιεργεί αντιλήψεις, για να βλέπεις τα πράγματα και να μπορείς να τα κρίνεις. Να σας δώσω ένα παράδειγμα: Στο μάθημα των εικαστικών μάς αντιμετώπιζαν σαν να επρόκειτο να γίνουμε όλοι ζωγράφοι, αντί να μας μαθαίνουν να εκτιμούμε ένα έργο τέχνης.

Καταδικάζεις τη βία από όπου και αν προέρχεται;
Φυσικά! (γελά)

Άρα καταδικάζεις και την αστυνομική βία;
Επίσης, φυσικά! Ή θα σταματήσει η βία εξολοκλήρου ή θα υπάρχει παντού.

Υπάρχει ελπίδα σε πολιτικό επίπεδο;
Σε ποιο πολιτικό επίπεδο; Αφού όλοι είναι μαριονέτες.

Να πιάσουμε την περίπτωση της Χρυσής Αυγής; Πιστεύεις ότι ο μέσος Έλληνας είναι χρυσαυγίτης;
Αυτή ακριβώς είναι η κουβέντα που κάνω με τον σεναριογράφο μου, τον Κώστα Περούλη, ο οποίος μου λέει ότι ο μέσος Έλληνας είναι χρυσαυγίτης και ότι από τον φασισμό –όσο και να μη μου αρέσει– θα έρθει η επανάσταση, και διαφωνούμε κάθε μέρα. Επιμένει να κάνουμε ταινία γι’ αυτό το θέμα κι εγώ αρνούμαι! Δεν θέλω να τους δώσω χώρο και αξία. Προτιμώ να μιλήσω, ή μάλλον να υπονοήσω την απομόνωση των Ελλήνων που τους οδηγεί στη Χρυσή Αυγή και δεν χρειάζεται να κάνω λόγο για αυτό το μόρφωμα.

Στέκεσαι αντίθετος στον φασισμό, αλλά κι εσύ ως σκηνοθέτης ασκείς αυταρχική εξουσία.
Ναι, είμαι ο πιο νόμιμος φασίστας, αλλά με απώτερο σκοπό να οργανώσω και να διευκολύνω τη σύγκλιση όλων αυτών των επιμέρους  μονάδων, χάρη στις οποίες παράγεται ένα κινηματογραφικό έργο.

 

άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Hot Doc #42, το Δεκέμβρη του 2013

HotDoc_42-cover


Extra Hot άρθρο