HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

Bullyingans υπήρχαν πάντα


Η σχολική αίθουσα μοιάζει με φυλακή και το προαύλιο ακόμα χειρότερα. Το μοναδικό διάλειμμα στη σκληρή καθημερινότητά του είναι τα Σαββατοκύριακα, που δεν χρειάζεται να πηγαίνει σχολείο και να συναναστρέφεται με τους συμμαθητές του. Ο Γιάννης είναι 13 χρονών, είναι ντροπαλός και καθημερινά πέφτει θύμα ενδοσχολικής βίας. Αν ερωτηθούν οι καθηγητές του, ακόμα και αυτοί που επιτηρούν το προαύλιο στην ώρα του διαλείμματος, το πιθανότερο είναι να μην γνωρίζουν τίποτα, όχι γιατί δεν το έχουν παρατηρήσει αλλά γιατί δεν έχουν τον τρόπο και τις γνώσεις να το αντιμετωπίσουν. Κι αν είναι από τις περιπτώσεις που έχουν διάθεση να ασχοληθούν, ενδεχομένως να πέσουν και εκείνοι κατά κάποιο τρόπο θύματα… bullying από τον διευθυντή του σχολείου και των σύλλογο γονέων και κηδεμόνων, που δεν θέλει να βγει παραέξω το περιστατικό και να χαλάσει η φήμη του σχολείου, όπως δηλώνει στο Hot Doc ο ψυχοθεραπευτής Γιώργος Στυλιαράς «Τις περισσότερες φορές οι εκπαιδευτικοί εμφανίζονται άτολμοι και αμήχανοι. Συνήθως αντιμετωπίζουν τα περιστατικά στα σχολεία με μια διάθεση να τα αποκρύψουν ή να τα υποβαθμίσουν, για να μην αποκτήσει κακή φήμη το σχολείο, ακόμη και για να μην τους εγκαλέσει η ιεραρχία».

Αυτός ήταν ο τρόπος λειτουργίας της πλειονότητας των ελληνικών σχολείων αλλά και της ελληνικής κοινωνίας τα τελευταία χρόνια, μέχρι τη στιγμή που η εξαφάνιση και εν συνεχεία ο θάνατος του Βαγγέλη Γιακουμάκη απασχόλησε τα τηλεοπτικά παράθυρα .Από εκείνη την ημέρα και μετά εμφανίστηκαν ειδικοί… μπουλινγκολόγοι και έκαναν τις υπερευαισθητοποιημένες μαμάδες να αποτροπιάζουν όταν ο μικρός Γιωργάκης σπρώχνει στο διάλειμμα το γιο τους.

Πού όμως βρίσκεται το όριο ανάμεσα στην ενδοσχολική βία και στη φυσιολογική διεκδικητικότητα των παιδιών μεταξύ τους, και γιατί η πλειοψηφία θεωρεί ότι το bullying είναι ένα πρωτοεμφανιζόμενο γεγονός στα σχολεία; Την ίδια ώρα, η αύξηση των περιστατικών, είτε αυτό αφορά την ενδοσχολική βία είτε αφορά τον εκφοβισμό μέσω διαδικτύου, αύξησε και τις τηλεφωνικές γραμμές στήριξης, με τις οποίες δοκιμάσαμε επανειλημμένα να επικοινωνήσουμε αλλά δεν τα καταφέραμε. Άραγε ένας έφηβος σε απόγνωση τι θα έκανε αν ακόμα και η γραμμή στήριξης δεν ήταν εκεί για να τον στηρίξει;

Το bullying δεν είναι ούτε ελληνικό ούτε φαινόμενο των τελευταίων ετών. Η ενδοσχολική βία είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο, που δεν κοιτά χώρες. Bullying κάνουν όλοι, οι πλούσιοι, οι φτωχοί, οι μορφωμένοι, οι αμόρφωτοι, οι υγιείς, οι λευκοί και οι μαύροι. Μπορεί στις λαϊκές συνοικίες η βία να αποτελεί καθημερινότητα, ωστόσο η πραγματικότητα λέει άλλα. Δεν είναι τυχαίο ότι χοντρά περιστατικά συμβαίνουν συνεχώς στα καλύτερα πανεπιστημιακά ιδρύματα του κόσμου, όπου οι φοιτητές είναι πλούσιοι και μορφωμένοι. Όπως εξηγεί στο Hot Doc ο ψυχοθεραπευτής Γιώργος Στυλιαράς, «ο εκφοβισμός, η παρενόχληση, το νταηλίκι κλπ. σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους, δεν είναι κάτι καινούργιο. Είναι φαινόμενα που συνέβαιναν από τα αρχαία χρόνια. Τι έχει αλλάξει; Απλά, τις τελευταίες δεκαετίες οι κοινωνικοί επιστήμονες τα παρατηρούμε πιο συστηματικά, τα καταγράφουμε, τα κωδικοποιούμε και τα αναλύουμε».

Η 16χρονη Α.Π. θυμάται ότι στο δημοτικό υπήρχε ένα κορίτσι προερχόμενο από ίδρυμα, που δεν του μίλαγε κανείς, με αποτέλεσμα σύντομα το κοριτσάκι να φύγει από το σχολείο. Και η 13χρονη Π.Α. μιλάει για ένα κορίτσι στο δημοτικό, από άλλη χώρα, που ήταν τελείως μόνη της στο σχολείο. Την επόμενη μέρα από τον εντοπισμό του Βαγγέλη Γιακουμάκη, στο σχολείο τους δεν έγινε καμία αναφορά στο περιστατικό από τους καθηγητές.Από πάντα ο παχουλός, ο έγχρωμος, ο γιαλάκιας ή και ο συνεπής μαθητής ήταν σαν τη μύγα μέσα στο γάλα και ανάλογα τη διαπαιδαγώγηση των συμμαθητών τους και τη στάση του σχολείου, γι’ αυτούς η αίθουσα μπορούσε να γίνει εφιάλτης ή παράδεισος. Άλλωστε, όπως εξηγεί ο ψυχοθεραπευτής Γιώργος Στυλιαράς, «το γονίδιο της βίας δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμη. Προφανώς και δεν υπάρχει. Η βίαιη συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα αγωγής, κοινωνικών σχέσεων και κοινωνικών καταστάσεων. Συμπεριφέρομαι βίαια, επειδή έχω ανατραφεί – συνειδητά ή ασυνείδητα – για να είμαι βίαιος. Εκφράζομαι βίαια, όταν οι συνθήκες μού το επιτρέπουν. Αντιδρώ βίαια, όταν οι καταστάσεις μού το επιβάλλουν».

Στην περίοδο του ’90, η «μόδα» επέβαλλε τα αγόρια να συγκεντρώνονται σε ομάδες-συμμορίες και να κλέβουν, πολλές φορές με τη βοήθεια ενός σουγιά, μπουφάν και αρβύλες από άλλες ομάδες αγοριών. Την ίδια εποχή, οι κοριτσίστικες εφηβικές παρέες είχαν κολλήσει το «μικρόβιο» του fashion victim, με αποτέλεσμα τα κορίτσια που δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να ντυθούν όπως επέβαλλε η μόδα, ή ακόμα χειρότερα, εκείνα που το σώμα τους δεν το επέτρεπε, απευθείας να γίνονται ο πιο αδύναμος κρίκος και στιγματίζονταν στο σχολείο. Ακόμα παλιότερα, τα παιδιά που δεν ήταν ιδιαίτερα επικοινωνιακά τα πηγαίνανε στον παπά να τα διαβάσει, και ειδικά στην επαρχία, ήταν στο περιθώριο. Έτσι αποκτούσαν σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα και στο τέλος γίνονταν οι «τρελοί του χωριού».

Με λίγα λόγια, μπορεί η ενδοσχολική βία να έχει πάρει άλλες μορφές, αλλά ποτέ δεν σταμάτησε να υπάρχει. Την ίδια ώρα, η Ελλάδα, από τότε αλλά μέχρι και σήμερα, είναι ίσως από τις μοναδικές χώρες της Ευρώπης που τα δημόσια σχολεία δεν έχουν ψυχολόγους, ώστε να ενημερώνουν και τους καθηγητές για τον τρόπο αντιμετώπισης του φαινομένου, ενώ η κοινωνία αλλά και η οικογένεια μέχρι πρότινος επιβράβευε το δυνατό αγόρι-μαθητή, που μπορεί και δέρνει τους αδύναμους, νιώθοντας παράλληλα και μια κρυφή περηφάνια για τον «ανδρισμό» του παιδιού.

Τα ιδιωτικά σχολεία

Bullyingans--ipirhan-panta1Μπορεί τόσο οι μαθητές όσο και οι γονείς στα ιδιωτικά σχολεία να έχουν την πολυτέλεια να συμβουλευτούν ψυχολόγους των ιδιωτικών σχολείων ως προς την αντιμετώπιση του φαινομένου, ωστόσο και ο χώρος αυτών των σχολείων δεν έχει μεγάλες διαφορές σε σχέση με τα δημόσια σχολεία. Όπως αναφέρει εκπαιδευτικός μεγάλων ιδιωτικών, που θέλει να διατηρήσει την ανωνυμία του, «το bullying στα ιδιωτικά σχολεία έχει άλλη μορφή», και εξηγεί: «Τα παιδιά που φοιτούν σε τέτοια σχολεία λόγω κάποιας υποτροφίας, ενώ ανήκουν στη μεσαία τάξη, βιώνουν καθημερινά την κοινωνική περιθωριοποίηση λόγω της ταξικής ανωτερότητας που νιώθουν ότι έχουν οι υπόλοιποι συμμαθητές τους». Τα περιστατικά βίας στα προαύλια των ιδιωτικών σχολείων δεν λείπουν, με τους καθηγητές να λειτουργούν ως πυροσβέστες, χωρίς όμως να μπορούν να αντιμετωπίσουν ριζικά το θέμα, καθώς ο κύριος υπεύθυνος είναι η οικογένεια. Άλλωστε, όπως εξηγεί στο Hot Doc ο καθηγητής εγκληματολογίας Άγγελος Τσιγκρής, «έχει αποδειχθεί ότι ο χαλαρός έλεγχος στο πλαίσιο της οικογένειας και η έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στον γονιό και στο παιδί, ευνοούν την παραβατικότητα. Εάν λείπει αυτό το στοιχείο της επικοινωνίας με τους γονείς, αντίστοιχα το παιδί αδιαφορεί για το σχολείο και εμπλέκεται σε ομάδες άλλων νεαρών, που μπορεί να εκδηλώσουν παραβατική συμπεριφορά».

Το προφίλ των βίαιων παιδιών

Bullyingans--ipirhan-panta2

*Τουλάχιστον 2 φορές το μήνα, κατά το τελευταίο δίμηνοΠΗΓΗ: ΕΠΙΨΥ – Πανελήνια έρευνα για τις συμπεριφορές που συνδέονται με την υγεία των εφήβων-μαθητών – HBSC/WHO 2014

 

Η κακή συμπεριφορά των νέων απέναντι σε συνομηλίκους τους, είτε μέσα στο σχολείο είτε στις παρέες τους, έχει τη ρίζα της κυρίως μέσα στην οικογένεια. Ο καθηγητής εγκληματολογίας κ. Άγγελος Τσιγκρής εξηγεί ποιο είναι το προφίλ τους: «Η εγκληματολογική έρευνα, αναφορικά με τους έφηβους παραβάτες στα σχολεία, έχει αποδείξει ότι πρόκειται κυρίως για αγόρια, μέσης ηλικίας. Οι παραβατικές παρέες των νέων σχολικής ηλικίας είναι σχετικά πολυμελείς και στελεχώνονται κυρίως με άτομα του ίδιου φύλου. Τα μέλη της παρέας προέρχονται κυρίως από το σχολείο, αλλά επίσης από τη γειτονιά, το χώρο εργασίας και τους τόπους νυκτερινής διασκέδασης. Στην παρέα μετέχουν συνήθως για να βρουν φίλους, χωρίς να έχουν συνήθως κάποιον αρχηγό ή ιεραρχική δομή ώστε να μπορεί να γίνει λόγος για «συμμορίες ανηλίκων».

Και συμπληρώνει: «Πολυετείς επιστημονικές έρευνες απέδειξαν ότι οι οικογένειες των νεαρών παραβατών έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Το ένα χαρακτηριστικό είναι ότι συνήθως πρόκειται για φτωχές οικογένειες. Ωστόσο, δεν είναι μόνον η φτώχεια που προκαλεί την εγκληματικότητα. Πολύ συχνά η φτώχεια ωθεί τους νέους να ξεπεράσουν άλλους συνομηλίκους τους από εύπορες οικογένειες και να μεγαλουργήσουν».

Να σημειωθεί ότι, όπως εξηγεί ο καθηγητής εγκληματολογίας κ. Τσιγκρής, «οι ανήλικοι με παραβατικό ιστορικό (π.χ. τέλεση κλοπών, πρόκληση επεισοδίων στα γήπεδα και φθορές ξένης ιδιοκτησίας) παρουσιάζουν αντίστοιχα προβλήματα στην οικογένεια και το σχολείο, με αποτέλεσμα να καταφεύγουν σε παραβατικές ομάδες, προκειμένου να αναπληρώσουν εκεί την ανθρώπινη επικοινωνία και την αναγνώριση που τους λείπει».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πανελλήνια έρευνα που πραγματοποίησε το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής για τους έφηβους και το σχολικό εκφοβισμό, το 2014. Σε ποσοστό 7,5% οι έφηβοι ανέφεραν τον εκφοβισμό άλλου μαθητή στο σχολείο τουλάχιστον δύο φορές τον μήνα. Το 6,4% των μαθητών έχουν πέσει θύματα εκφοβισμού το τελευταίο δίμηνο. Σχετικά με τις μορφές εκφοβισμού, η έρευνα αποκαλύπτει ότι τα λεκτικά πειράγματα είναι στην πρώτη θέση, με τις χειρονομίες να ακολουθούν στη δεύτερη θέση και τη διάδοση ψεμάτων με σκοπό τον αποκλεισμό από τις παρέες να είναι στην τρίτη θέση.

Τα σημάδια ότι το παιδί έχει πέσει θύμα ενδοσχολικής βίας:

  • Σωματικά σημάδια, όπως κοψίματα, μώλωπες κλπ.
  • Κατεστραμμένα ρούχα, παιχνίδια, βιβλία, ηλεκτρονικά είδη.
  • Το παιδί δεν θέλει να πάει σχολείο ή να συμμετέχει σε άλλες δραστηριότητες με τους συνομηλίκους του.
  • Ξαφνικά προσκολλάται πάνω σας.
  • Παρατηρείτε αλλαγές στην τυπική συμπεριφορά ή την προσωπικότητά του.
  • Εμφανίζεται λυπημένο, κυκλοθυμικό, θυμωμένο, αγχωμένο χωρίς γνωστή αιτία.
  • Παρατηρείτε αλλαγή στις διατροφικές του συνήθειες.
  • Αρχίζει να εκφοβίζει τα αδέρφια του ή μικρότερα παιδιά. (Ένα παιδί, που πέφτει θύμα εκφοβισμού, μερικές φορές για να αναστρέψει το ρόλο του γίνεται και το ίδιο επιθετικό…)
  • Ξαφνικά έχει λιγότερους φίλους ή δεν μπορεί να συνεργαστεί με μια ομάδα.
  • Παρουσιάζει απότομη και σημαντική πτώση στους βαθμούς του στο σχολείο.

 

το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Hot Doc  #73 το Μάρτιο του 2015

HD_73_cover_online


Extra Hot άρθρο