HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

Deena Mohamed
Σκιτσάροντας την ηρωίδα της διπλανής πόρτας


Qahera είναι η αραβική λέξη για την πρωτεύουσα της Αιγύπτου, το Κάιρο. Όμως για την Ντένα Μοχάμεντ το όνομα αυτό παραπέμπει σε πολύ πιο σημαντικά ζητήματα, τα οποία με το ταλέντο της στο σχέδιο παρουσίασε στον κόσμο για πρώτη φορά τον Ιούνιο του 2013. Και όπως γράφει η ίδια στο κόμικ της υπερηρωίδας με το χιτζάμπ, απευθυνόμενη σε κάθε γυναίκα που αγωνίζεται: «Εσείς είστε οι πραγματικές ηρωίδες, διότι δεν έχετε υπερδυνάμεις».

Η 20χρονη σπουδάστρια της Σχολής Γραφικών Τεχνών του Καΐρου ξεκίνησε να σκιτσάρει μόνο για τους φίλους της, όμως γρήγορα τα πράγματα πήραν διαφορετική τροπή. «Στην αρχή το έκανα για να ξεδώσω από τα μισογύνικα στερεότυπα που με εκνεύριζαν. Η ιδέα του κόμικ, με το γρήγορο σενάριο και το περιεκτικό σκίτσο, ήταν αυτό που με βοήθησε. Γρήγορα όμως πήρα μια ηθελημένη στροφή, παρουσιάζοντας ένα κοντράστ στερεοτύπων γύρω από τη γυναίκα στον μουσουλμανικό κόσμο, μέσα από μια πανίσχυρη υπερηρωίδα, η οποία αποτελεί παράλληλα τον άνθρωπο ο οποίος λογίζεται απλώς ως καταπιεσμένος».
Οι ιστορίες της Qahera έκαναν αμέσως τον γύρο του κόσμου μέσω του διαδικτύου. Η ηρωίδα της Ντένα Μοχάμεντ δεν είναι ένας ακόμη εκδικητής που απλώς τιμωρεί την αδικία. Είναι μια από τις αμέτρητες γυναίκες που απαιτούν τον σεβασμό όλων κι όχι τον οίκτο. «Δεν είναι τυχαίο ότι η Qahera φορά χιτζάμπ. Σκοπός των ιστοριών είναι να αναδειχθούν όλες οι προκαταλήψεις που αφορούν τον κόσμο όπου ζω, όπως είναι η ισλαμοφοβία και η προσβλητική στάση πολλών απέναντι στις μουσουλμάνες, οι οποίες γίνονται αμέσως στόχοι λόγω της ιδιαίτερης ενδυμασίας τους. Ένας άλλος λόγος είναι η απάθεια που δείχνει το μεγαλύτερο μέρος των μίντια απέναντι σε εκείνες τις γυναίκες οι οποίες είναι υποχρεωμένες να καλύπτουν το πρόσωπό τους, ακόμη κι αν στη χώρα μου οι περισσότερες ντύνονται με αυτόν τον τρόπο». Οι επιθέσεις σε γυναίκες κατά τη διάρκεια των μαζικών διαδηλώσεων της Αιγύπτου και στην περίπτωση της Αραβικής Άνοιξης, αλλά και μετά τα γεγονότα που οδήγησαν στην πτώση του Μοχάμεντ Μόρσι, ήταν αμέτρητες. Σύμφωνα με έρευνα του ΟΗΕ, το 99,3% των γυναικών στην Αίγυπτο έχουν υπάρξει θύματα σεξουαλικής ή λεκτικής βίας και ξυλοδαρμού. Μέσα από τις περιπέτειες της Qahera προβάλλεται η ανάγκη να δοθεί μια λύση σε αυτήν την τραγική πραγματικότητα. «Μία από τις ιστορίες της Qahera αφορά τις σεξουαλικές επιθέσεις εναντίον γυναικών κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων στη χώρα. Σε αυτήν, λοιπόν, η Qahera δεν βρίσκεται στο επίκεντρο της δράσης. Τη σκυτάλη παίρνουν οι ίδιες οι γυναίκες, οι οποίες ενώνονται για ένα σκοπό – χωρίς να έχει σημασία αν φορούν χιτζάμπ ή όχι. Είναι ένας φόρος τιμής για όλα όσα έχουν υπομείνει μέχρι σήμερα, τα οποία ελάχιστοι στον κόσμο αναγνωρίζουν. Αυτό αποτυπώνεται και στο τελευταίο καρέ της ιστορίας: “Εγώ είμαι ηρωίδα γιατί έχω υπερδυνάμεις, ενώ αυτές είναι ηρωίδες γιατί δεν έχουν”».
Όπλο στο χέρι της Qahera είναι ένα σπαθί, το οποίο όμως ποτέ της δεν χρησιμοποιεί για να βλάψει κάποιον. Η επιλογή αυτή είναι για την Ντένα κάτι συμβολικό. Αυτό που της αρέσει είναι να κρεμά τους ενόχους από ένα ψηλό σημείο. «Είναι η δική μου θεώρηση για το ότι η ωμή βία δεν δίνει λύσεις». Μάλιστα, σε μία από τις ιστορίες της αποφασίζει να καταθέσει στο δικαστήριο για μια υπόθεση σεξουαλικής παρενόλησης. « Ήθελα να δείξω με τον δικό μου τρόπο ότι όλες μας οφείλουμε να μιλάμε για τέτοιου είδους περιστατικά, όπου κι αν βρισκόμαστε. Αυτό δεν το έχει ανάγκη μόνο η Αίγυπτος, αλλά και ολόκληρος ο πλανήτης. Ακόμη κι αν ο νόμος είναι άδικος, η αντίσταση είναι η μόνη επιλογή».

deena-mohamed-skitsarontas-tin-irwida-tis-diplanis-portas1Η βία εναντίον των γυναικών δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο μιας γεωγραφικής περιοχής ή μιας δακτυλοδεικτούμενης θρησκείας. Πρόσφατη έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ έδειξε ότι τα ποσοστά γυναικών που έχουν υποστεί βία (σεξουαλική, ψυχολογική, λεκτική, σωματική) στις σκανδιναβικές χώρες ξεπερνούν το 40%, φτάνοντας ακόμη και το 60% σε συγκεκριμένες κατηγορίες. Συνολικά, στην «πολιτισμένη» Ευρώπη μία στις τρεις γυναίκες έχει πέσει για τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της θύμα βίας.
Η ίδια η Ντένα δεν έχει βιώσει κάποιο βίαιο περιστατικό. Δυστυχώς δεν συνέβη το ίδιο και σε πολλούς κοντινούς της ανθρώπους. Κάποιοι θεωρούν ότι η επιλογή της να πει τη δική της ιστορία με έναν τόσο πρωτότυπο και συνάμα προσιτό στους νέους τρόπο δεν έχει να κάνει με την ουτοπία ενός χάρτινου υπερήρωα. «Ας είμαστε ρεαλιστές. Δεν υπάρχουν υπερδυνάμεις. Ο λόγος που φτιάχνω αυτά τα κόμικ είναι για να προκαλέσω το ενδιαφέρον όσων περισσότερων μπορώ. Καμία Qahera δεν μπορεί να προσφέρει λύσεις στην πραγματική ζωή. Άλλωστε, ακόμη και η ίδια δείχνει ότι δεν είναι σοβαρό να έχεις την ανάγκη υπερδυνάμεων για να κοιτάξεις κατάματα τα προβλήματά σου».
Η βία είναι κάτι που οι ιστορίες της Qahera αποφεύγουν με τρόπο ιδιαιτέρως διακριτό. Οι κρεμασμένοι από τη μέση ένοχοι δεν δείχνουν σημάδια κακοποίησης, ενώ το αίμα είναι κάτι που δεν έχει καμία θέση. «Οι δεμένοι ένοχοι σε ένα εμφανές σημείο είναι κάτι μεταφορικό. Εξάλλου, μην ξεχνάμε ότι ένα από τα σημαντικότερα στερεότυπα που αντιμετωπίζουν οι μουσουλμάνοι είναι το ζήτημα της βίας, αφού σε αντίθετη περίπτωση θα της κολλούσε η φήμη της αιμοδιψούς και βάρβαρης. Χαρακτηρισμοί οι οποίοι συνοδεύουν πολύ συχνά τους μουσουλμάνους». Μέσα από την Qahera η Ντένα στέλνει το μήνυμα ότι η βία που έχουν υποστεί εκατομμύρια γυναίκες δεν απαντάται με τον ακραίο και τυφλό ακτιβισμό που ισοπεδώνει τα πάντα.

deena-mohamed-skitsarontas-tin-irwida-tis-diplanis-portas2Σε μία από τις ιστορίες της ο στόχος δεν είναι κάποιος μισογύνης, αλλά το κίνημα των FEMEN. Όταν η ηρωίδα εμφανίζεται μπροστά τους φορώντας χιτζάμπ, εκείνες τρέχουν αλαφιασμένες για να την σώσουν από τον μουσουλμανισμό! «Το πρόβλημα με αυτού του είδους τον φεμινισμό είναι ότι επιμένει σε μία και μόνη εκδοχή της ελευθερίας, η οποία δημιουργεί μια εικόνα αποκτήνωσης για τις μουσουλμάνες, προβάλλοντας παράλληλα μια αποικιοκρατικού τύπου λευκή στάση ζωής», σχολιάζει η Ντένα. Σε μία από τις ιστορίες για τον σεξιστικό τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι γυναίκες σε ανύποπτες στιγμές της καθημερινότητάς τους, οι οποίες περνούν απαρατήρητες –όπως σε ένα βίντεο κλιπ στο YouTube, στην προκείμενη περίπτωση–, η Qahera ονειρεύεται ότι ο τραγουδιστής πέφτει στο κενό από την κορυφή ενός κτιρίου.

deena-mohamed-skitsarontas-tin-irwida-tis-diplanis-portas3Γρήγορα όμως ξυπνά και διαπιστώνει ότι η φίλη της δεν δείχνει να καταλαβαίνει ποιο είναι το ατόπημα συνηθισμένων κατά τ’ άλλα στίχων, οι οποίοι παίζουν καθημερινά σε ραδιόφωνα και τηλεοράσεις. Όπως περιγράφει η Ντένα, «η περίπτωση αυτή δεν αφορά μόνο τη χώρα μου, αλλά πρόκειται για ένα διεθνές φαινόμενο. Παρ’ όλα αυτά, σε κάθε περίπτωση δεν θα ενθάρρυνα κανενός είδους αντίδραση σαν αυτήν που ονειρεύτηκε η Qahera». Οι αντιδράσεις του κόσμου –και κυρίως εντός της Αιγύπτου– στα σκίτσα της Deena ήταν, όπως λέει η ίδια, «πολύ θετικές, αν σκεφτεί κανείς το περιεχόμενο. Τα αρνητικά σχόλια ήταν ελάχιστα. Ειλικρινά τέτοια υποστήριξη και από την Αίγυπτο αλλά και από τον υπόλοιπο κόσμο δεν την περίμενα. Μπορεί κάποιοι να κριτικάρουν την επιλογή μιας μουσουλμάνας υπερηρωίδας ως κάτι το οξύμωρο, αλλά δεν συγκρίνονται με όσους έχουν να πουν κάτι καλό».
Η Ντένα επιλέγει να μην αποκαλύψει το πρόσωπό της, κρατώντας χαμηλό προφίλ. Η αναγνωρισιμότητα της Qahera τής έφερε πολλές προτάσεις από εκδοτικούς οίκους, όμως η ίδια δηλώνει ότι θέλει –για την ώρα– να συνεχίσει να δημοσιεύει τις ιστορίες της στο ίντερνετ. Όσον αφορά το δικό της μέλλον, «αυτό που ονειρεύομαι είναι κρατήσω μια στάση ζωής ώστε να βοηθάω τους συνανθρώπους μου, αλλά και να τους διασκεδάζω μέσα από την τέχνη μου. Ό,τι άλλο κι αν συμβεί στο μέλλον, ελπίζω ότι τουλάχιστον θα καταφέρω να πετύχω αυτά τα δύο».

το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Hot Doc #49, το Μάρτιο  του 2014

hot_doc_49


Extra Hot άρθρο