HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

Εδώ είναι Βαλκάνια…


Φωτοβολίδα στο κεφάλι του τερματοφύλακα της Εθνικής Ρωσίας, από Μαυροβούνιους, και εκ νέου επεισόδια στην Αλβανία. Η πολιτική κατάσταση στα Βαλκάνια δεν χάνει την ευκαιρία να δηλώσει «παρούσα» στα ποδοσφαιρικά γήπεδα, και ο εθνικισμός κάνει πλέον όλο και πιο αισθητή την παρουσία του στις κερκίδες.

Edw-einai-Valkania1

Ο Ζβονίριμ Μπόμπαν, παίκτης της Ντινάμο Ζάγκρεμπ το 1990, συγκρούεται με αστυνομικό.

Η εικόνα έκανε το γύρο του κόσμου, και από το υλικό, που κυκλοφόρησε, οι αρχές ήταν πολύ εύκολο να εντοπίσουν τον δράστη. Στο ματς του Μαυροβουνίου με τη Ρωσία, για τα προκριματικά του Euro 2016, ένα καπνογόνο, που έφυγε από την κερκίδα, προσγειώθηκε κατευθείαν στο κεφάλι του τερματοφύλακα Ίγκορ Ακινφέεφ, ο οποίος διακομίστηκε στο νοσοκομείο. Παρά το σοβαρό τραυματισμό το παιχνίδι συνεχίστηκε, για να διακοπεί οριστικά στο 68′, όταν το άστοχο χτύπημα πέναλτι του Ρομάν Σιρόκοφ ακολούθησε βροχή αντικειμένων. Δεν ήταν απλά επεισόδια από χούλιγκαν. Στην κερκίδα των ρώσων οπαδών υπήρχαν και Σέρβοι, ενώ αναρτήθηκε και πανό από τον «Ορθόδοξο στρατό», τη δική τους συμμαχία κατά του «κοινού εχθρού». Πριν και κατά τη διάρκεια του ματς, η αστυνομία κατέγραψε Ρώσους να καίνε σημαίες του ΝΑΤΟ.

Η προοπτική της ένταξης του Μαυροβουνίου στην Βορειοατλαντική Συμμαχία έχει προκαλέσει αντιδράσεις και πιέσεις από τους Ρώσους.  Προφανώς, ο λόγος των επεισοδίων και της διακοπής δεν ήταν το ποδόσφαιρο αυτό καθεαυτό. Ο 25χρονος μαυροβούνιος Λούκα Λαζάρεβιτς, που πέταξε το καπνογόνο, παραδόθηκε στις αρχές, αλλά αφέθηκε αμέσως ελεύθερος! Την επόμενη μέρα, στο παιχνίδι της Αλβανίας με την Αρμενία, συγκρούστηκαν έξω από το γήπεδο οπαδοί από την Πρίστινα και τη «διχασμένη» ανάμεσα σε Αλβανούς και Σέρβους Μιτρόβιτσα. Ένα ακόμα ματς, στα Βαλκάνια, σημαδεύτηκε από σοβαρά επεισόδια και τραυματισμούς.

Ήταν μια νέα υπενθύμιση ότι σε αγώνες ανάμεσα σε χώρες, που διατηρούν πρόσφατες μνήμες σύγκρουσης και αλληλοσπαραγμού, είναι πολύ εύκολο η σπίθα να ανάψει τη φωτιά. Τον Οκτώβριο του 2014, για τα προκριματικά της ίδιας διοργάνωσης, η εθνική ομάδα της Αλβανίας επισκέφτηκε το Βελιγράδι για πρώτη φορά μετά το 1967. Το ζήτημα του Κοσσυφοπεδίου βρέθηκε στο επίκεντρο και η κατάσταση ξέφυγε, όταν ένα drone, που μετέφερε μια σημαία της Μεγάλης Αλβανίας, εμφανίστηκε από το πουθενά, πετώντας πάνω από τον αγωνιστικό χώρο του γηπέδου. Ο σέρβος Μίτροβιτς προσπάθησε να κατεβάσει το τηλεκατευθυνόμενο αεροπλανάκι, οι παίκτες της Αλβανίας πήγαν να του ζητήσουν το λόγο και οι σέρβοι οπαδοί εισέβαλαν στον αγωνιστικό χώρο, οδηγώντας το παιχνίδι σε διακοπή. Άμεσα, ηλεκτρονικά ΜΜΕ της Σερβίας έγραψαν ότι ο αδερφός του αλβανού πρωθυπουργού Έντι Ράμα, Όλσι, συνελήφθη ως χειριστής του drone. Φυσικά, διαψεύστηκαν αμέσως από την απέναντι πλευρά. Το επεισόδιο έλαβε χώρα λίγες μέρες πριν την πρώτη μετά από 68 χρόνια επίσκεψη αλβανού πρωθυπουργού στο Βελιγράδι και ενώ είχε επιστρατευτεί πρωτοφανής αστυνομική δύναμη για την αναμέτρηση.

Χούλιγκανς και εθνικισμός

Edw-einai-Valkania2

Ο Ίγκορ Ακινφέεφ με φορείο μετά το καπνογόνο που δέχτηκε στο κεφάλι

Σε αρκετές χώρες οι οργανωμένοι πυρήνες οπαδών κλείνουν πονηρά το μάτι σε ακροδεξιές και εθνικιστικές ιδεολογίες. Στην Ανατολική Ευρώπη, όμως, και συγκεκριμένα στα Βαλκάνια, το πεδίο είναι σαφώς πιο εύφορο και το άμεσο παρελθόν εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τους λόγους.

Ο  Γιάννης Ζαϊμάκης, αναπληρωτής καθηγητής στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, είναι από τους ελάχιστους στην Ελλάδα, που ασχολούνται ακαδημαϊκά με το ποδόσφαιρο και τις οπαδικές κοινότητες. Αναφερόμενος στην ξεχωριστή περίπτωση των Βαλκανίων, τονίζει στο Hot Doc: «Στα Βαλκάνια, η γενικευμένη κοινωνική ανασφάλεια και η γεωπολιτική  ρευστότητα, στην περίοδο που ακολούθησε την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, συνέβαλε στην αφύπνιση των εθνικιστικών ιδεών και την αναζωπύρωση των παθών σε όλο το φάσμα της κοινωνικής ζωής. Οι εθνικιστικές εντάσεις βρήκαν πρόσφορο έδαφος για να εκφραστούν στο παραδοσιακά ανταγωνιστικό πεδίο του ποδοσφαίρου».

«Χρησιμοποιώντας σύμβολα και ταυτότητες, που παραπέμπουν σε ιδιότητες των δημοφιλών σπορ, όπως είναι ο ανταγωνισμός, η φυσική δύναμη, η ιδεολογικοποίηση του σώματος, ο τοπικός και εθνικός δεσμός και η αίσθηση του ανήκειν σε μια ιδιαίτερη συναισθηματική κοινότητα, διάφορες ομάδες εθνικιστών και νεοφασιστών οπαδών πρωτοστατούν σε προκλητικές τελετουργικές επιτελέσεις της εθνικής ταυτότητας. Η κλιμάκωση αυτών των συμπεριφορών, τα τελευταία χρόνια, καθρεφτίζει τις εύθραυστες ισορροπίες των γειτονικών εθνικισμών και τη σταδιακή απομάκρυνση από τα πολιτισμικά πρότυπα των παραδοσιακών “αφοσιωμένων” και συχνά “α-πολίτικων” οπαδών προς το πρότυπο ενός οπαδού στρατευμένου στην εθνικιστική επιταγή: ένα κράτος, μια κουλτούρα, μια κυρίαρχη (εθνικιστική) αθλητική ταυτότητα».

Το ματς που ξεκίνησε τον πόλεμο

Edw-einai-Valkania3

Ρώσοι και Σέρβοι μαζί στην κερκίδα

Ο Τζορτζ Όργουελ, κάποτε, χαρακτήρισε το ποδόσφαιρο ως πόλεμο χωρίς πυροβολισμούς. Στην περίπτωση της Γιουγκοσλαβίας, τα πράγματα ήταν διαφορετικά, αναδεικνύοντας αυτό ακριβώς το πρότυπο του οπαδού-στρατιώτη. Στις 13 Μαΐου του 1990, λίγες βδομάδες μετά τις πρώτες ελεύθερες εκλογές στην Κροατία, που έφεραν τη χώρα ένα βήμα πιο κοντά στην ανεξαρτησία, η Ντιναμό Ζάγκρεμπ φιλοξένησε τον Ερυθρό Αστέρα Βελιγραδίου. Περίπου 3.000 σέρβοι χούλιγκαν πήγαν στον Ζάγκρεμπ, με ηγέτη τον διαβόητο Ζέλικο Ραζνάτοβιτς, ο οποίος έγινε γνωστός ως απλά Αρκάν. Πρώην νούμερο 1 καταζητούμενος της Interpol, ηγήθηκε των «Τίγρεων», μιας παραστρατιωτικής ομάδας, η οποία ήταν υπεύθυνη για πολλές φρικαλεότητες στον πόλεμο. Πριν δολοφονηθεί, το 2000, τα Ηνωμένα Έθνη τον είχαν καταδικάσει για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Η σύγκρουση, που έλαβε χώρα στο γήπεδο «Μαξιμίρ» και έξω από αυτό, δεν είχε προηγούμενο και έμεινε στην ιστορία για τους Κροάτες ως η αρχή στον πόλεμο για την ανεξαρτησία τους. «Θα θυμόμαστε το παιχνίδι που ποτέ δεν ολοκληρώθηκε ως το ξεκίνημα του πατριωτικού πολέμου», έγραψε περίπου 15 χρόνια μετά η κροατική εφημερίδα Vecernji.

Αργότερα, έγινε γνωστό ότι ο Αρκάν είχε αναλάβει να συσπειρώσει τους χούλιγκαν του Ερυθρού Αστέρα με τη βοήθεια του σερβικού κράτους και των μυστικών υπηρεσιών, προκειμένου να τους προετοιμάσει για τα όσα  ακολούθησαν. Πολλοί οπαδοί από τους Delije, τους φανατικούς του Αστέρα, και των «Bad Blue Boys» της Ντιναμό, συγκρούστηκαν στη συνέχεια με όπλα στα χέρια και με στρατιωτικές (ή παραστρατιωτικές) στολές.

Ανησυχία στα υψηλά κλιμάκια

Edw-einai-Valkania4

Ο Σέρβος Αλεξάνταρ Μίτροβιτς κατεβάζει τη σημαία της «Μεγάλης Αλβανίας»

Η επανεκλογή του Μισέλ Πλατινί στην προεδρία της UEFA έγινε λίγες μέρες πριν τα επεισόδια σε Μαυροβούνιο και Αλβανία. Προφανώς, είχε στο μυαλό του ότι τα πράγματα μπορεί να ξεφύγουν. Στις πρώτες του δηλώσεις, επανέφερε το θέμα της δημιουργίας μιας ευρωπαϊκής ποδοσφαιρικής αστυνομικής δύναμης, που θα «χτυπήσει» το χουλιγκανισμό στη ρίζα του. Παράλληλα, εξέφρασε δημόσια την ανησυχία του για τα κύματα εθνικισμού, που θεριεύουν. «Στην Ευρώπη παρατηρείται μια αύξηση στον εθνικισμό και τον εξτρεμισμό, που όμοιά της δεν είχαμε δει για πολύ καιρό. Αυτή η τάση γίνεται αντιληπτή και στα γήπεδά μας, αφού το ποδόσφαιρο αποτελεί αντανάκλαση της κοινωνίας. Δεδομένης της δημοτικότητάς του, το ποδόσφαιρο αποτελεί βαρόμετρο για τις ασθένειες της ηπείρου μας. Και αυτό το βαρόμετρο δείχνει κάποιες ανησυχητικές εξελίξεις», υποστήριξε ο γάλλος πρόεδρος.

Τα επεισόδια δεν μένουν μόνο στις βαλκανικές έδρες. Το 2010, ο αγώνας των προκριματικών του Μουντιάλ ανάμεσα στην Ιταλία και τη Σερβία, στη Γένοβα, διεκόπη μετά από μόλις επτά λεπτά. Οι φιλοξενούμενοι οπαδοί προκάλεσαν εκτεταμένα επεισόδια, ενώ μια φωτοβολίδα βρήκε στο κεφάλι τον δικό τους τερματοφύλακα, Βλαντίμιρ Στοΐκοβιτς. Το πανό, που επιδείκνυαν με υπερηφάνεια, έγραφε «Το Κόσοβο είναι Σερβία», μήνυμα που έχει κάνει την εμφάνισή του και σε άλλα γήπεδα. Ανάλογου περιεχομένου πανό έχει εμφανιστεί και από τους οπαδούς του Ολυμπιακού, οι οποίοι είναι αδελφοποιημένοι με αυτούς του Εθνικού Αστέρα.

Οι σκληροπυρηνικοί του ΠΑΟΚ, από την άλλη, είναι κοντά στους Νεκροθάφτες, της Παρτιζάν, ενώ υπάρχει ανοιχτός δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στους οπαδούς του Παναθηναϊκού και τους Bad Blue Boys της Ντιναμό Ζάγκρεμπ. Αντίπαλοι εντός και εκτός συνόρων. Στο ματς της Εθνικής Ελλάδας με την Κροατία στο «Γ. Καραϊσκάκης», το 2011, ομάδα κουκουλοφόρων εισέβαλε στο γήπεδο και πέταξε μολότοφ μέσα στην κερκίδα των Κροατών. Οι φιλοξενούμενοι εξέλαβαν τη συγκεκριμένη επίθεση ως μήνυμα από σερβόφιλους οπαδούς.

Ο συναγερμός πλέον χτυπάει συχνά, και όπως φάνηκε και από τις δηλώσεις του Πλατινί, άπαντες καταλαβαίνουν πλέον όλο και περισσότερο το πόσο περίπλοκη είναι η κατάσταση στη γειτονιά…

 

άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Hot Doc #74, τον Απρίλιο του 2015

HD_74_cover_online


Extra Hot άρθρο