HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

Εκατομμύρια λόγοι για να το διοικείς


Δεκάδες δικαστικές διαμάχες, κατηγορίες για κακοδιαχείριση, μια αμύθητη περιουσία και πλήρης κυβερνητική αδράνεια συνθέτουν το παζλ του παρελθόντος του ευαγούς ιδρύματος, που έχει φτάσει ένα βήμα πριν από την κατάρρευση, με μοναδικούς χαμένους τους ηλικιωμένους τροφίμους που κινδυνεύουν να μείνουν στον δρόμο και τους εργαζόμενους που έχουν ξεχάσει το χρώμα του χρήματος εδώ και 28 μήνες…

Το Γηροκομείο Αθηνών, το οποίο διαχειρίζεται η Ελεήμων Εταιρία Αθηνών, λειτουργεί αδιάκοπα από το 1864. Καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του έχει προσφέρει σημαντικές υπηρεσίες σε ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ενώ κατάφερε να επιβιώσει και να συνεχίσει άφθαρτο και αμόλυντο το έργο του μέσα από πολέμους, πτωχεύσεις, κατοχή και χούντα. Υπήρξαν μάλιστα χρονικές περίοδοι που φιλοξενούσε μέχρι και 750 ηλικιωμένους. Σε αντίθεση με το λαμπρό παρελθόν, το Γηροκομείο πλέον σχοινοβατεί, παίζοντας καθημερινά κορώνα γράμματα τη βιωσιμότητά του, ενώ λειτουργούν μόνο τα τρία από τα εννέα κτίριά του. Τους κινδύνους που εγκυμονεί η οικονομική κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει το ευαγές ίδρυμα, παρά τη συρρίκνωσή του, για αναστολή ή και οριστικό κλείσιμό του διαμηνύει σε όλους τους τόνους και η διοίκησή του. Πώς έφτασε όμως το Γηροκομείο, με περιουσία που περιλαμβάνει περισσότερα από 800 ακίνητα και σημαντικά κληροδοτήματα εκατομμυρίων, να αμφιβάλλει για τη βιωσιμότητά του, με χρέη που ξεπερνούν κατά πολύ τα 20 εκατομμύρια ευρώ, αφήνοντας σε παγωμένα δωμάτια τους ηλικιωμένους που έχουν βρει καταφύγιο εκεί; Αποτελεί αυτή η οικονομική κατάπτωση μία ακόμη απτή απόδειξη της καταστροφικής πολιτικής του μνημονίου και της κρίσης;

Οι οικονομικές συνθήκες, η βαρύτατη φορολογία και η δυσπραγία των τελευταίων ετών έχουν επιδράσει αρνητικά.

Αλλά, όπως καταγγέλλεται από εργαζομένους, αυτά δεν φαίνεται να επαρκούν για να απαντήσουν στα ερωτήματα που στροβιλίζουν στα μυαλά φιλοξενούμενων και εργαζόμενων. Με τους περισσότερους από τους τελευταίους μάλιστα να παραμένουν επί 28 μήνες απλήρωτοι, αλλά να συνεχίζουν να εργάζονται στο Γηροκομείο, φροντίζοντας τους ηλικιωμένους σε ένα σκηνικό εγκατάλειψης και πλήρους διάλυσης.

Ο τρύπιος κουβάς των κληροδοτημάτων

Ekatommiria-logoi-gia-na-to-dioikeis1

Ο πρόεδρος του Γηροκομείου, πατέρας Προκόπιος Μπούμπας

Σημαντικά περιουσιακά στοιχεία του Γηροκομείου αποτελούν τα κληροδοτήματα που κατά καιρούς έχουν αφήσει ηλικιωμένοι που φιλοξενούνταν εκεί στη δύση της ζωής τους. Το κληροδότημα αποτελεί ουσιαστικά έναν τραπεζικό λογαριασμό ειδικού σκοπού. Τα περισσότερα από αυτά παραχωρήθηκαν στο Γηροκομείο για να κατασκευαστούν κτίρια και να γίνουν έργα που θα αναπτύξουν και θα διευρύνουν το έργο του. Μια άλλη ιδιαιτερότητα των κληροδοτημάτων είναι ότι, ακριβώς επειδή είναι ειδικού σκοπού, δεν επιτρέπεται η χρήση τους ή η εκταμίευση χρηματικού ποσού από αυτά χωρίς τη σύμφωνη γνώμη τόσο του Συμβουλίου Εθνικών Κληροδοτημάτων όσο και του ίδιου του εκάστοτε υπουργού Οικονομικών, σύμφωνα με τους νόμους 2039/39 και 2386/96.

Σημαντικά ερωτήματα για τη διαχείριση των κληροδοτημάτων από τις εκάστοτε διοικήσεις του Γηροκομείου προκύπτουν από τις πορισματικές εκθέσεις οικονομικών επιθεωρητών για δύο από αυτά.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση, του 2009, του οικονομικού επιθεωρητή Γεωργίου Παχάκη, «κατόπιν καταγγελιών και εισαγγελικών παραγγελιών», η οποία λαμβάνει υπόψη και τις δύο προηγούμενες, του 2004, για τα έτη 1997-2003, καθώς και τη συμπληρωματική, του 2008, για τα έτη 2004-2007, προκύπτει ότι έχουν γίνει εκταμιεύσεις τουλάχιστον 5,5 εκατ. ευρώ από το κληροδότημα Σπύρου Αδάμ και 2,3 εκατ. ευρώ από εκείνο του Ευστάθιου Καλογερόπουλου για εξυπηρέτηση λειτουργικών δαπανών «σε αντίθεση με τις ισχύουσες διατάξεις του ΑΝ 2039/39». Ιδιαίτερης σημασίας είναι η επισήμανση του οικονομικού επιθεωρητή ότι «τα ποσά που αναλήφθησαν επεστράφησαν εντόκως στα υπόψη κληροδοτήματα, ωστόσο η ανάληψη των κεφαλαίων καθώς και η επιστροφή τους δεν έγινε σε όλες τις περιπτώσεις όπως προβλέπεται από τις διατάξεις του ΑΝ 2039/39 αρ. 37 παρ. 2».

Σημαντικά ερωτήματα προκύπτουν επίσης για το κλείσιμο του προθεσμιακού λογαριασμού του κληροδοτήματος Καλογερόπουλου στην Αγροτική Τράπεζα, ο οποίος περιείχε 1.886.222 ευρώ. Στις 29/8/2007 ο λογαριασμός αυτός κλείνει και το ποσό των 1.563.374 ευρώ μεταφέρεται με άνοιγμα νέου προθεσμιακού λογαριασμού στην τράπεζα Millennium, ως προθεσμιακή κατάθεση του κληροδοτήματος. «Από τις τραπεζικές αυτές συναλλαγές προκύπτει ότι κατά τη μεταφορά του αρχικού ποσού στη Millennium αναλήφθηκε από το Γηροκομείο το ποσό της διαφοράς, δηλαδή 322.848 ευρώ», αναφέρει το επίμαχο πόρισμα Παχάκη. Επιπλέον, στις 3/12/07, σύμφωνα με την ίδια πορισματική έκθεση, έγινε ανάληψη 900.000 ευρώ από την προθεσμιακή κατάθεση Καλογερόπολου στη Millennium και κατατέθηκε σε λογαριασμό όψεως στην ίδια τράπεζα της Ελεήμονος Εταιρίας Αθηνών. Οι λόγοι που έγινε η εν λόγω κίνηση παραμένουν άγνωστοι, αφού για οποιαδήποτε ανάληψη απαιτείται σύμφωνη γνώμη του υπουργού Οικονομικών και της Διεύθυνσης Εθνικών Κληροδοτημάτων, σύμφωνα με τον ΑΝ 2039/39. Στο επίμαχο πόρισμα επισημαίνεται ότι σχεδόν όλες οι «αναφερόμενες σε αυτό αναλήψεις κεφαλαίων από τα κληροδοτήματα έγιναν με εντολή του προέδρου του ΔΣ του Γηροκομείου Αθηνών, αρχιμ. Προκοπίου Μπούμπα».

Ο τελευταίος, σε επιστολή του προς τη Διεύθυνση Εθνικών Κληροδοτημάτων από τις 19 Απριλίου 2006, ζητούσε την έγκριση χρήσης του κληροδοτήματος Καλογερόπουλου για εργασίες που αφορούσαν σε επισκευαστικά έργα σε κτίρια του Γηροκομείου, καθώς και σε λειτουργικά έξοδά του και εξόφληση χρεών προς το ΙΚΑ και το Δημόσιο. Σε απάντηση της υπηρεσίας στο αίτημα Μπούμπα, στις Μαΐου 2006, σημειώνεται ότι «εγκρίνεται ο δανεισμός με επιτόκιο προς όφελος του κληροδοτήματος», ενώ επισημαίνεται ότι «η υπηρεσία μας θα εισηγηθεί άμεσα στο Συμβούλιο Εθνικών Κληροδοτημάτων και στη συνέχεια θα εκδοθεί η σχετική απόφαση». Τέσσερα χρόνια αργότερα, στις 26 Απριλίου 2010, εκδίδεται από τον γ.γ. της Περιφέρειας Αττικής και συγκεκριμένα από το Γραφείο Εθνικών Κληροδοτημάτων «έγκριση της χρήσης των κεφαλαίων των κληροδοτημάτων Καλογερόπουλου και Αδάμ από το 2005 με μέσο επιτόκιο της χρονικής περιόδου δανεισμού». Ωστόσο, μέχρι τη συγγραφή του παρόντος, από το ρεπορτάζ του Hot Doc δεν έχει προκύψει σχετική έγκριση του υπουργού, όπως προβλέπεται από τον 2039/39 και τον 2386/96, γεγονός που αφήνει πολλά ερωτήματα αναπάντητα.

Σιγή ιχθύος από το υπουργείο Οικονομικών

Ερωτήματα προκαλούνται και από τη στάση που έχει τηρήσει το αρμόδιο υπουργείο Οικονομικών. Το τελευταίο παρείχε στήριξη –σωστά, για να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του Γηροκομείου και τη συνέχιση του κοινωφελούς του σκοπού απέναντι στους ηλικιωμένους–, μέσα από την εξασφάλιση «χαριστικών» φορολογικών και ασφαλιστικών ενημεροτήτων, με τη δέσμευση του ευαγούς ιδρύματος ότι θα προχωρήσει σε πωλήσεις ακινήτων για να μπορέσει να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του και να μην διακόψει τη λειτουργία του, ενδεχόμενο που φάνταζε καταστροφικό. Την ίδια ώρα, όμως, το ίδιο υπουργείο έχει επιδείξει εξαιρετικά πλημμελή εποπτεία στο ζήτημα των κληροδοτημάτων. Αποτέλεσμα είναι να πλανώνται ποικίλα σχόλια και κατηγορίες, ενώ σε εξέλιξη βρίσκονται και πολλές δικαστικές διαμάχες για τον τρόπο διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων του Γηροκομείου. Αναφορικά με τις πωλήσεις ακινήτων, κύκλοι του Γηροκομείου σημειώνουν ότι πλέον είναι αδύνατες, καθώς εν μέσω οικονομικής κρίσης έχουν παγώσει όλες οι αγοραπωλησίες και δεν υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον, ώστε να μπορέσει να βγει από το τέλμα το ίδρυμα.

Η ανεπάρκεια που έχει επιδείξει ωστόσο το υπουργείο Οικονομικών έχει ακόμη μία καταστροφική συνέπεια. Την ώρα που 140 εργαζόμενοι παραμένουν απλήρωτοι επί 28 μήνες κι ενώ έβλεπαν την κρατική ανοχή στην οικονομική δυσπραγία του Γηροκομείου, αναγκάζονταν να επιβιώνουν με δανεικά, έχοντας ξεπεράσει σε πολλές περιπτώσεις τα όρια της ανθρώπινης εξαθλίωσης, με μοναδική ελπίδα ότι με την κρατική συνδρομή τα προβλήματα θα ξεπεραστούν και θα πάρουν τα δεδουλευμένα τους.

Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις ζευγαριών που εργάζονται και οι δύο ως χαμηλόμισθοι στο Γηροκομείο, με αποτέλεσμα οι ανείσπρακτες αμοιβές τους να ξεπερνούν ακόμη και τα 60.000 ευρώ και τα τραπεζικά δάνεια να τους απειλούν πλέον με κατασχέσεις. Δεν είναι λίγες και οι περιπτώσεις εκείνων που, αν και απλήρωτοι από το Γηροκομείο, με την έμμεση ανοχή του αρμόδιου υπουργείου πλέον απειλούνται και με φυλάκιση γιατί δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους απέναντι στην εφορία.

Ο πρόεδρος του Γηροκομείου, Προκόπιος Μπούμπας

Ekatommiria-logoi-gia-na-to-dioikeis2

Το 2006 αποτελεί κομβικό σημείο στην ιστορία του Γηροκομείου. Τότε ουσιαστικά εδραιώθηκε στον προεδρικό θώκο του ιδρύματος ο αρχιμανδρίτης Προκόπιος Μπούμπας, αφού νωρίτερα είχε παραιτηθεί από την προσωρινή διοίκηση. Έκτοτε η διοίκηση του Γηροκομείου έχει αλλάξει πολλές φορές, με μοναδικό και σταθερό σχεδόν πάντα άξονα τον ίδιο τον πατέρα Προκόπιο.

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι, λίγο μόλις καιρό μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, μέλη του διοικητικού συμβουλίου παραιτήθηκαν, κατηγορώντας τον αρχιμανδρίτη για παράνομη ανάληψη χρημάτων από κληροδοτήματα του ιδρύματος, με αποτέλεσμα να βρίσκονται από τότε στα δικαστήρια. Ο πρόεδρος του Γηροκομείου, μιλώντας στο Hot Doc, αρνήθηκε κατηγορηματικά τα όσα του έχουν κατά καιρούς προσαφθεί, κάνοντας λόγο για κατασκευασμένες κατηγορίες από ανθρώπους που έχουν συμφέροντα να οδηγήσουν το Γηροκομείο στο κλείσιμο.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 2008, σωρεία δημοσιευμάτων αναφέρονται σε μετωπική σύγκρουση του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Ιερώνυμου με τον Προκόπιο Μπούμπα, με αφορμή τη στάση του στο Γηροκομείο, με τον πρώτο μάλιστα να τον καλεί να επιστρέψει στα εφημεριακά του καθήκοντα, αφήνοντας την προεδρία του ιδρύματος.

Η άρνηση του αρχιμανδρίτη να συμμορφωθεί προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στην Αρχιεπισκοπή. Ενδεικτική είναι η απάντηση που είχε δώσει, το 2010, ο διευθυντής του γραφείου Τύπου της Αρχιεπισκοπής, σύμφωνα με την οποία «η Αρχιεπισκοπή Αθηνών ουδεμία σχέση έχει με το Γηροκομείο Αθηνών». Το ζήτημα του Γηροκομείου και ο πρόεδρός του έχουν απασχολήσει πολλάκις τη Βουλή των Ελλήνων, με πιο πρόσφατη την ερώτηση που κατατέθηκε από τους βουλευτές Ζαχαριά και Ξανθό την περασμένη Πέμπτη. Σε αυτήν οι βουλευτές της αξιωματικής αντιπολίτευσης, απευθυνόμενοι στους υπουργούς Οικονομικών, Εργασίας και Δικαιοσύνης, κάνουν λόγο για «ποινικές διώξεις σε βάρος του αρχιμανδρίτη Προκοπίου Μπούμπα και λοιπών μελών του ΔΣ για απιστία και παράνομη ανάληψη από κληροδοτήματα», ενώ διερωτώνται «για ποιο λόγο παραμένει στη θέση του ως πρόεδρος του πολύπαθου Γηροκομείου».

Οικογενειοκρατία και δημόσιες σχέσεις

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι στο Γηροκομείο συναντά κανείς αρκετούς συγγενικούς δεσμούς μεταξύ των εργαζομένων. Οι περισσότεροι από αυτούς συνδέονται με τρία πρόσωπα: Του Προκόπιου Μπούμπα, της Γεωργίας Κεραμιδά (μέλος του ΔΣ) και του Αντώνη Διονυσόπουλου (μέλους του ΔΣ). Κύκλοι του Γηροκομείου τονίζουν στο Hot Doc ότι αποτελεί συνειδητή επιλογή της διοίκησης, καθώς πολλές από τις θέσεις εργασίας αποτελούν θέσεις ευθύνης και δεν μπορεί ο καθένας να τοποθετηθεί σε πόστα που θα πρέπει να φροντίζει τους ηλικιωμένους. «Αποτελεί απολύτως λογική κίνηση να προσλαμβάνονται άτομα συγγενικά για θέσεις ευθύνης, στα οποία υπάρχει ούτως ή άλλως μεγαλύτερη εμπιστοσύνη για τα λεπτά ζητήματα του Γηροκομείου». Εκτός αυτού, όπως υπογραμμίζεται στο Hot Doc, το Γηροκομείο είναι ένα ΝΠΙΔ και δεν είναι υποχρεωμένο να προβαίνει σε κάποιου είδους διαγωνισμούς για προσλήψεις, αλλά επαφίεται στα κριτήρια και τα προσόντα που το ίδιο θέτει.

Όμως δεν είναι μόνο οι οικογενειακοί δεσμοί που φαίνεται να ανθούν στο ευαγές ίδρυμα. Θέση συμβούλου έχει αναλάβει πρώην σύμβουλος του διατελέσαντος υπουργού Οικονομικών Γιάννου Παπαντωνίου. Τον μισθό του Αθανάσιου Λεμπέση θα ζήλευαν υψηλόβαθμα στελέχη πολυεθνικών επιχειρήσεων… Ο πρόεδρος του ιδρύματος έχει φροντίσει, καθ’ όλη τη διάρκεια της «παντοκρατορίας» του, να κοινοποιεί τις υψηλές του διασυνδέσεις με την πολιτική ελίτ της χώρας, δημοσιεύοντας εκτενή ρεπορτάζ και φωτογραφίες από τις κατά καιρούς επισκέψεις πολιτικών στο Γηροκομείο στην εφημερίδα «Χαρούμενα Γηρατειά» που ο ίδιος εκδίδει. Μεταξύ αυτών ήταν και ο πρώην υπουργός Οικονομικών του ΠΑΣΟΚ Γιάννος Παπαντωνίου, ο βουλευτής της ΝΔ Γεράσιμος Γιακουμάτος, αλλά και ο νυν πρόεδρος της Δημοκρατικής Αριστεράς Φώτης Κουβέλης.

 

άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Hot Doc #23, το Μάρτιο του 2013

HotDoc23Cover


Extra Hot άρθρο