HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

NSA
Nai Sas Akoume


Ο Μάιος του 2013 θα μείνει στην ιστορία ως ο μήνας που επιβεβαίωσε μια από τις μεγαλύτερες θεωρίες συνωμοσίας. Μας παρακολουθούν, όλους. Ο Έντουαρντ Σνόουντεν ξεμπρόστιασε την Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ και εξέθεσε ανεπανόρθωτα τον Μπαράκ Ομπάμα. Σήμερα, λίγους μήνες μετά, οι αποκαλύψεις πως οι ΗΠΑ παρακολουθούσαν τους συμμάχους τους και 35 ηγέτες παγκοσμίως έρχονται να ταράξουν τα νερά για μια ακόμη φορά.

H αρχή του κακού ονομάζεται Έντουαρντ Σνόουντεν. Πρόκειται για τον πρώην τεχνικό σύμβουλο της NSA και το νυν μεγαλύτερο βαθύ λαρύγγι στην ιστορία των ΗΠΑ.

Στα τέλη του 2012 κάνει τις πρώτες του επαφές με τον Γκλεν Γκρίνγουολντ, της βρετανικής Guardian. Συνεννοούνται με κρυπτογραφημένα e­mails, στα οποία ο Σνόουντεν χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο Verax. Η πρώτη τους συνάντηση έγινε στις 16 Μαίου 2013, όπου ο Σνόουντεν παρέδωσε τους σκληρούς δίσκους με τις πληροφορίες.

Η χιονοστιβάδα Guardian

NSA-Nai-Sas-Akoume1Οι αποκαλύψεις ξεκίνησαν. Ο Σνόουντεν, ο οποίος είχε λάβει προσωρινή άδεια απομάκρυνσης από τη θέση του στη Χαβάη, με το πρόσχημα ότι χρειαζόταν θεραπεία για την επιληψία του, αφού παραχώρησε τη διαβόητη συνέντευξη, πετάει για Χονγκ Κονγκ και κρύβεται. Την ίδια ώρα, οι πρώτες πληροφορίες από τα έγγραφα που διέρρευσε δημοσιεύονται.

Ο όγκος πληροφοριών που παρέδωσε ο Σνόουντεν στον Guardian δεν έχει ακόμη υπολογιστεί. Θυμίζει τα εκατοντάδες χιλιάδες έγγραφα που χωρίς δεύτερη σκέψη παρέδωσε ο Μπράντλεϊ Μάνινγκ (οσονούπω Σίρλεϊ Μάνινγκ) στον Τζούλιαν Ασάντζ και τα WikiLeaks. Σε αντίθεση όμως με τον Σνόουντεν, ο Μάνινγκ αυτή τη στιγμή βρίσκεται στη φυλακή και ο Ασάντζ μέσα στην πρεσβεία του Ισημερινού στο Λονδίνο, όπου του έχει παρασχεθεί άσυλο.

Τα στοιχεία που δημοσιεύει ο Guardian προκαλούν τρόμο. Σύμφωνα με τα έγγραφα, η NSA παρακολουθεί και αποθηκεύει τα metadata εκατομμυρίων χρηστών (πληροφορίες που συλλέγονται κατά τη συνδιαλλαγή με οποιοδήποτε ηλεκτρονικό μέσο), σε χρονικό βάθος μέχρι και ενός χρόνου, άσχετα από το αν είναι στόχοι παρακολούθησης ή όχι. Μπορεί απλώς να είναι κάποιος με τον οποίο ο στόχος μίλησε μια­ – δυο φορές, ή είχε κάποιου είδους εμπορική συναλλαγή. Η NSA χρησιμοποιεί αυτές τις πληροφορίες για να δημιουργήσει ένα προφίλ­μοτίβο ζωής για τους στόχους της.

Το καλύτερο; Τα metadata που απο­ θηκεύονται περιλαμβάνουν το ιστορικό των browsers, τα μέρη αναζήτησης σε ηλεκτρονικούς χάρτες, ακόμα και συγκεκριμένους κωδικούς από mails ή κοινωνικά μέσα δικτύωσης. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλιζόταν η λεπτομερής καταγραφή του προφίλ ενός ατόμου.

Έντουαρντ Σνόουντεν

Έντουαρντ Σνόουντεν

Στις 9 Ιουνίου 2013, κατόπιν αιτήματος του ίδιου, ο Guardian αποκαλύπτει το όνομα του Σνόουντεν. «Δεν έχω σκοπό να κρύβομαι, δεν έχω κάνει τίποτα το κακό», δηλώνει. Την ίδια περίοδο, ο Γκλεν Γκρίνγουολντ δηλώνει πως υπάρχουν σχεδιαγράμματα τα οποία αποκαλύπτουν πώς η NSA πραγματοποιεί τις παρακολουθήσεις και τα οποία δεν έχουν δει ακόμα το φως της δημοσιότητας.

Αυτό γίνεται τον Σεπτέμβριο του 2013, με την αποκάλυψη του προγράμματος αποκωδικοποίησης σημάτων BULLRUN, το οποίο η NSA χρησιμοποιούσε για να σπάει τα επίπεδα ασφαλείας διαδικτυακών τοποθεσιών, αποκτώντας πρόσβαση σε αρχεία και πληροφορίες χρηστών.

Το πρόγραμμα αυτό φαίνεται πως χρησιμοποιήθηκε για την αφαίμαξη πληροφοριών εκατομμυρίων χρηστών από Google, Facebook και Yahoo, προκαλώντας την έντονη αντίδραση των εταιριών, οι οποίες δήλωσαν πως ουδέποτε είχαν δώσει άδεια στην NSA για να προβεί σε τέτοιες ενέργειες.

Η μεγάλη ένταση όμως προκλήθηκε στις αρχές Οκτωβρίου, όταν ο Guardian αποκάλυψε πως οι ΗΠΑ παρακολουθούν τα τηλέφωνα 35 ηγετών παγκοσμίως και πως τα πλοκάμια της NSA έχουν απλωθεί και παρακολουθούν Γαλλία, Αγγλία, Γερμανία, Ισπανία, Βραζιλία, Κίνα και Μεξικό. Με λίγα λόγια, οι ΗΠΑ παρακολουθούν τους συμμάχους τους.

Οι παρακολουθήσεις αυτές δεν είναι προϊόν πρόσφατης εντολής. Τα δημοσιεύματα του Der Spiegel αναφέρουν, π.χ., πως η NSA παρακολουθεί την καγκελάριο της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ από το 2002. Η αντίδραση του Μπαράκ Ομπάμα ήταν να δηλώσει πλήρη άγνοια του γεγονότος απέναντι σε μια πολύ εκνευρισμένη –και με το δίκιο της– Μέρκελ.

Διπλωματία και παρακολούθηση

Τζούλιαν Ασάντζ

Τζούλιαν Ασάντζ

Η αντίδραση των χωρών ήταν αναμενόμενη. Ήδη Γερμανία και Βραζιλία έχουν αποστείλει πρόταση ψηφίσματος στα Ηνωμένα Έθνη, που απαγορεύει περαιτέρω παρακολουθήσεις από την NSA. Η πρόεδρος της Βραζιλίας Ντίλμα Ρούσεφ εξήγγειλε πως θα ληφθούν μέτρα στη διαδικτυακή υποδομή της Βραζιλίας, ώστε οι χρήστες να είναι περισσότερο ασφαλείς.

Η Γερμανία προχώρησε σε απευθείας επαφή με τον Σνόουντεν, μετά το γράμμα που απέστειλε ο ίδιος στην Άνγκελα Μέρκελ, αποκαλύπτοντάς της πως την παρακολουθούσαν επί μία δεκαετία. Μάλιστα, ο Σνόουντεν είναι πρόθυμος να μεταβεί στο γερμανικό κοινοβούλιο, ενώπιον εξεταστικής επιτροπής, και να απαντήσει σε ερωτήματα σχετικά με τις παρακολουθήσεις της NSA. Ο πρωθυπουργός της Αγγλίας Ντέιβιντ Κάμερον, βλέποντας πως η κατάσταση ξεφεύγει από τον έλεγχο, εξήγγειλε πως, σε περίπτωση που ο Guardian συνεχίσει τις αποκαλύψεις, θα ληφθούν ασφαλιστικά μέτρα και δύναται να κατασχεθούν ή να καταστραφούν οι σκληροί δίσκοι που περιέχουν τις πληροφορίες που έδωσε ο Σνόουντεν. Αξίζει να σημειωθεί ότι το πρόγραμμα BULLRUN χρησιμοποιού­σαν από κοινού ΗΠΑ, Καναδάς, Αγγλία, Νέα Ζηλανδία και Αυστραλία.

Ίσως η στάση αυτή της κυβέρνησης απέναντι στην αλήθεια να εξώθησε τον δημοσιογράφο που ήρθε πρώτος σε επαφή με τον Σνόουντεν και πρώτος έκανε τις αποκαλύψεις των παρακολουθήσεων, Γκλεν Γκρίνγουολντ, να αποχωρήσει από τον Guardian. Όπως δήλωσε, πρόκειται να ακολουθήσει μια «μοναδική ευκαιρία στην καριέρα κάποιου, την οποία κανένας δημοσιογράφος δεν θα μπορούσε να αρνηθεί». Αν και δεν έχει επισημοποιηθεί κάτι, εντούτοις το Russia Today αποκάλυψε πως ο Γκρίνγουολντ θα δουλέψει σε ένα μέσο ανεξάρτητης δημοσιογραφίας, το οποίο χρηματοδοτεί ο δισεκατομμυριούχος δημιουργός του eBay Πιερ Ομιντάρ. Αυτή τη στιγμή ο Έντουαρντ Σνόουντεν βρίσκεται στη Μόσχα, καθώς η Ρωσία του έχει δώσει πολιτικό άσυλο και αρνείται να τον εκδώσει στις ΗΠΑ. Οι τελευταίες πληροφορίες λένε πως έπιασε την πρώτη του δουλειά σε μεγάλο ρωσικό ιστότοπο, του οποίου το όνομα δεν αποκαλύπτεται, για λόγους ασφαλείας.

Μπράντλει Μάνινγκ

Μπράντλει Μάνινγκ

Τελικά, ποιος παρακολουθεί ποιον; Ναι, έγινε γνωστό ότι οι ΗΠΑ παρακολουθούν όλο τον κόσμο, κυριολεκτικά. Δεν είναι γνωστό όμως εάν οι παρακολουθήσεις είναι μονόδρομες. Το μόνο σίγουρο είναι πως, μέχρι στιγμής, μόνο οι ΗΠΑ πιάστηκαν στα πράσα.

Το γιατί παρακολουθούσαν τους συμμάχους τους είναι απλό: Ήθελαν να ξέρουν αν όντως είναι σύμμαχοι και για πόσο ακόμα θα είναι σύμμαχοι. Ο καλύτερος τρόπος για να αποφύγεις δυσάρεστες εκπλήξεις είναι η εκ των προτέρων γνώση. Όπως είχε πει ο λόρδος Πάλμερστον, πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Μ. Βρετανίας τον 19ο αιώνα: «Δεν υπάρχουν αιώνιοι σύμμαχοι, ούτε διαρκείς εχθροί. Τα συμφέροντά μας, όμως, είναι και αιώνια και διαρκή, και είναι καθήκον μας να τα εξυπηρετήσουμε».

 

άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Hot Doc #39, το Νοέμβριο του 2013

HotDoc_39-cover


Extra Hot άρθρο