HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

Τα παιδιά-«φαντάσματα» της Κίνας


Επί 35 ολόκληρα χρόνια, ουσιαστικά δεν υπήρχαν. Δεν είχαν το δικαίωμα να γραφτούν στο σχολείο, να χρησιμοποιήσουν τα μέσα μεταφοράς, να εκδώσουν πιστοποιητικό γέννησης ή ταυτότητα και να αποκτήσουν πρόσβαση στις δομές υγείας. Ήταν τα 13 εκατομμύρια παιδιά-«φαντάσματα» της Κίνας. Τα απαγορευμένα δεύτερα παιδιά των κινεζικών οικογενειών που έσπαγαν τον περιορισμό του ενός παιδιού, που επιβλήθηκε το 1980. Σήμερα, έπειτα από τρεισήμισι δεκαετίες, τα παιδιά αυτά αποκτούν ξανά λόγο ύπαρξης.

Στη σκιά του όλο και περισσότερο γηρασμένου εργατικού δυναμικού της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη, το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα αποφάσισε, λίγο πριν κλείσει το έτος, να άρει την απαγόρευση απόκτησης δεύτερου παιδιού, αλλά και να δώσει το δικαίωμα στους ανθρώπους, που βρίσκονταν μέχρι σήμερα στο περιθώριο, να βγουν μπροστά και να περιγράψουν τις δικές τους ιστορίες πραγματικής τρέλας μιας ολόκληρης ζωής.

Σύμφωνα με στοιχεία, τα οποία συγκέντρωσε η ερευνητική ιστοσελίδα The Globe and Mail μετά από απευθείας επαφές με τις κινεζικές αρχές αλλά και οικογένειες της χώρας, μέσα σε 34 χρόνια πραγματοποιήθηκαν τουλάχιστον 350 εκατ. εκτρώσεις, 196 εκατ. στειρώσεις ανθρώπων και τοποθετήθηκαν 403 εκατ. συσκευές ελέγχου γονιμότητας σε γυναίκες: ένα δαχτυλίδι από ανοξείδωτο ατσάλι, το οποίο εισέρχεται με ειδική επέμβαση. Μετρώντας τα χρόνια, διαπιστώνουμε ότι από το 1979 πραγματοποιούνταν 13 εκατ. εκτρώσεις το χρόνο, ή 1.500 την ώρα!

Το ένα λάθος ακολουθεί το άλλο

Ta-paidia-fantasmata-tis-Kinas1Επίσημα στοιχεία για τις ταυτότητες και τις συνθήκες υπό τις οποίες γεννήθηκαν τα παιδιά-φαντάσματα δεν είναι διαθέσιμα, όμως ο συνολικός τους αριθμός, που αγγίζει τα 13 εκατομμύρια, αποτελεί εκτίμηση της Εθνικής Επιτροπής Υγείας και Οικογενειακών Υποθέσεων της χώρας.

Η επιβολής της απαγόρευσης απόκτησης δεύτερου παιδιού για λόγους ελέγχου της αύξησης του πληθυσμού –σε συνδυασμό με τη διατροφική κρίση της εποχής– έχει χαρακτηριστεί από ειδικούς ως «το μεγαλύτερο δημογραφικό πείραμα στην ανθρώπινη ιστορία». Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματά της αμφισβητούνται. Και σε αριθμούς αλλά κι ιδιαίτερα στο επιχείρημα ότι οι Κινέζες θα είχαν έτσι τη δυνατότητα να συνδράμουν στην παραγωγική ανάπτυξη της χώρας, με τις συνθήκες για τις γυναίκες να παραμένουν εξαιρετικά δυσμενείς στη σύγχρονη Κίνα των εκατομμυρίων εργατών στις πόλεις-εργοστάσια ανά την επικράτεια.

Η κινεζική παράδοση θέλει την απόκτηση γιων, οι οποίοι θα παρέχουν τα απαραίτητα στην οικογένεια. Τα κορίτσια αφήνουν συνήθως νωρίς τα πατρικά τους σπίτια μόλις παντρεύονται. Ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές, η απόκτηση αγοριού σχεδόν επιβάλλεται, με σκοπό να συμβάλει άμεσα στην οικογενειακή παραγωγή. Σύμφωνα με την κυβέρνηση της χώρας, 90 εκατ. Κινέζες μπορούν να αποκτήσουν σήμερα δεύτερο παιδί, όμως το 60% αυτών είναι ήδη 35 ετών και πιθανότατα αναζητούν μια ζωή καριέρας και κοινωνικής ανάδειξης παρά ένα δεύτερο παιδί. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, έως τον Σεπτέμβριο του 2015 μόνο 1,76 εκατ. οικογένειες Κινέζων έκαναν αίτηση για να περιληφθούν στο πρόγραμμα απόκτησης δεύτερου παιδιού. Κάτι το οποίο σημαίνει ότι εντός του επόμενου έτους ο αριθμός των μωρών που θα γεννηθούν αναμένεται να φτάσει το ένα εκατομμύριο, δηλαδή το μισό από αυτό που οι κινεζικές αρχές υπολόγιζαν.

Η ζωή σαν φάντασμα

Ta-paidia-fantasmata-tis-Kinas2Τη ζωή κάθε ανθρώπου που γεννιέται στην Κίνα την καθορίζει το «χιουκού». Ένα έγγραφο, που επέβαλε το κομμουνιστικό καθεστώς και το οποίο χρησιμοποιήθηκε με παραλλαγές και στη Σοβιετική Ένωση αλλά και στην προ-κομμουνιστική αυτοκρατορική Κίνα. Αποτελεί μια φόρμα, η οποία ταυτοποιεί τον κάτοχό της και συνιστά εισιτήριο για την υγεία, την εκπαίδευση, την περίθαλψη, τη στέγαση, τη χρήση μέσων μεταφοράς, την εύρεση εργασίας, το άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού και την έκδοση διαβατηρίου. Αυτό το έγγραφο δεν είχαν ποτέ τη δυνατότητα να το αποκτήσουν τα απαγορευμένα παιδιά. Στην Κίνα αποκαλούνται «χεϊχάιζι», δηλαδή τα «μαύρα παιδιά».

Οι πρακτικές, που ακολουθήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια, μπορούν να χαρακτηριστούν τουλάχιστον ως βάναυσες: εκατομμύρια γυναίκες υπέστησαν αναγκαστικές εκτρώσεις και στειρώσεις, η «αστυνομία γεννήσεων» της Κίνας έπαιρνε τα δεύτερα παιδιά από τους φυσικούς τους γονείς για να τα δώσει σε άλλες οικογένειες, που δεν είχαν αποκτήσει ακόμη παιδί, ενώ υπάρχουν αναφορές ακόμη και για εμπόριο παιδιών.

Επιπλέον, κάθε οικογένεια που εντοπιζόταν να παραβιάζει το νόμο ήταν υποχρεωμένη να πληρώσει πρόστιμο, το οποίο ξεπερνούσε ακόμη και επτά φορές το μέσο ετήσιο εισόδημα. Παράλληλα, οι γονείς, που συλλαμβάνονταν, ετίθεντο στο περιθώριο, είτε μέσω του κοινωνικού τους αποκλεισμού, είτε με εργασιακές ποινές – φυσικά μπορούσαν να συνδυαστούν και τα δύο.

Μιλώντας στο γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων, η νεαρή Λι περιέγραψε την ιστορία των γονιών της, εργατών σε εργοστάσιο με ήδη ένα ακόμη κορίτσι. Σήμερα μένουν όλοι μαζί σε ένα φτωχό διαμέρισμα στο Πεκίνο, χωρίς μπάνιο. Η μεγάλη της αδελφή σταμάτησε το σχολείο σε ηλικία 16 ετών για να βοηθήσει την οικογένεια και εργάστηκε σε εστιατόριο και σε μια εταιρία ηλεκτρονικών. Η πίεση, που υπέστη, κατέστρεψε το γάμο της. Η 22χρονη σήμερα Λι, πέρασε όλη της τη ζωή βλέποντας, από την ηλικία των έξι ετών, τους φίλους της να φεύγουν για το σχολείο ενώ εκείνη έμενε στο σπίτι. Όταν ήταν άρρωστη, οι γονείς της ζητιάνευαν κάποιο φάρμακο στη γειτονιά, ενώ η αδελφή της τής έμαθε να διαβάζει και να γράφει.

Όταν έχεις λεφτά, τα πάντα είναι πολύ πιο εύκολα

Ta-paidia-fantasmata-tis-Kinas3Όπως συμβαίνει σε κάθε κοινωνία του πλανήτη, είτε αυτή θεωρείται καπιταλιστική είτε σοσιαλιστική ή κομμουνιστική, έτσι και στην περίπτωση των απαγορευμένων παιδιών η κατάσταση αλλάζει εάν έχεις τα χρήματα να ανταπεξέλθεις. Χαρακτηριστικό, λοιπόν, είναι το γεγονός ότι η όλο και αυξανόμενη μεσαία και μεγάλη, οικονομικά, τάξη της Κίνας, δεν αντιμετώπισε σημαντικά προβλήματα από τον περιορισμό του ενός παιδιού. Εφόσον κάποιος είχε τα χρήματα, μπορούσε μετά από τη γέννηση κάθε παιδιού να πληρώνει το πρόστιμο, να αποκτά το πολυπόθητο «χιουκού» και να συνεχίζει τη ζωή του.

Μάλιστα, αυτή η τάξη των πλουσιόπαιδων της Κίνας, των λεγόμενων «φουερντάι», προκαλεί με τη συμπεριφορά της. Φωτογραφίζονται καίγοντας χαρτονομίσματα των 100 κινεζικών γουάν (σχεδόν το ένα τρίτο ενός μέσου μισθού). Αγοράζουν χρυσά ρολόγια και τα πετούν στη λεκάνη τραβώντας το καζανάκι, βιντεοσκοπώντας το κατόρθωμά τους για να το ανεβάσουν στο διαδίκτυο. Κάνουν ουρές στα πολυτελή καταστήματα ρούχων και κοσμημάτων και παραγγέλλουν αξεσουάρ ή κινητά στολισμένα με πολύτιμους λίθους και τον αγαπημένο στην Κίνα χρυσό. Πάμπλουτοι νέοι, μετατρέπουν, όπως λένε, τα πανάκριβα αυτοκίνητά τους σε ταξί, για να γνωρίσουν κορίτσια. Αμέτρητες συμπεριφορές που προκαλούν, κάνουν την εμφάνισή τους στα μέσα ενημέρωσης της χώρας αλλά και του εξωτερικού. Γι’ αυτό και, παραφράζοντας το μότο του κινήματος Occupy Wall Street το 2011 εναντίον του υπερπλούσιου ένα τοις εκατό (one per cent) της αμερικανικής κοινωνίας, τα παιδιά αυτά ονομάστηκαν «yuan per cent», από την ονομασία του κινεζικού νομίσματος (γουάν).

Μάλιστα, ο κινέζος πρωθυπουργός, Σι Τζινπίνγκ, φέρεται να έχει ήδη αναθέσει στους αξιωματούχους της κυβέρνησής του τη δημιουργία μιας χάρτας συμπεριφοράς για τα παιδιά των υπερπλουσίων, για την οποία τα κρατικά πρακτορεία ειδήσεων αναφέρουν ότι «θα τους κάνει να συλλογιστούν για την πηγή του πλούτου τους και για τη συμπεριφορά τους από εδώ και στο εξής». Τουλάχιστον, αυτά τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να αναθεωρήσουν την άποψή τους για τη ζωή. Για εκατομμύρια άλλα, όμως, παιδιά-«φαντάσματα», τα πράγματα ήταν λίγο-πολύ προαποφασισμένα.

 

άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Hot Doc#88, το Νοέμβρη του 2015

HD-88-cover


Extra Hot άρθρο