HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

Τα παιδιά που κινούν τον κόσμο


Παιδικός ακτιβισμός. Εκτός από τα φτωχά παιδιά που ο κόσμος αντιμετωπίζει σαν σκουπίδια, από τα πλούσια παιδιά που ο κόσμος αντιμετωπίζει σαν χρήματα και τα υπόλοιπα που ο κόσμος κρατά δεμένα στην τηλεόραση για να δεχτούν από νωρίς το πεπρωμένο μιας φυλακής –όπως έχει σημειώσει επανειλημμένως ο ουρουγουανός συγγραφέας και δημοσιογράφος Εντουάρντο Γκαλεάνο–, υπάρχουν
κι εκείνα τα παιδιά που κινούν την υφήλιο και ο κόσμος τα αντιμετωπίζει σαν ήρωες.

Η άλλη όψη της παιδικής ηλικίας. Τους κοστίζει διπλά σε κόπο να ακουστεί η φωνή τους και να υψώσουν το μικροσκοπικό τους ανάστημα. Αν και μικροί, όμως, τα έργα τους είναι συχνά πολύ μεγάλα. Από την απεργία των ανήλικων πλανόδιων εφημεριδοπωλών το 1899 –γνωστή ως Newsboys Strike– μέχρι τον αγώνα και την πρόσφατη νίκη της έφηβης Μαλάλα Γιουσαφζάι από το Πακιστάν το 2013. Πρεσβευτές ειρήνης, υπέρμαχοι της ιδεολογίας της αγάπης, λιλιπούτειοι αγωνιστές για το δικαίωμα στην επιλογή της σεξουαλικής ταυτότητας, ένθερμοι υποστηρικτές του δικαιώματος στην εκπαίδευση. Κάποιοι από τους μικρούς ακτιβιστές δραστηριοποιήθηκαν αφού έπεσαν πρώτα οι ίδιοι θύματα της ενήλικης κατάχρησης εξουσίας, βίας και αδικίας. Κάποιοι άλλοι απλώς ένιωσαν την ανάγκη να παρέμβουν στον ενήλικο παραλογισμό. Όπως κάποτε η Σαμάνθα Σμιθ, η πιο μικρή πρεσβευτής της Αμερικής στις Ηνωμένες Πολιτείες και Πρέσβειρα Καλής Θέλησης στη Σοβιετική Ένωση, μαγνήτισε τα διεθνή βλέμματα αφού σύνταξε μια μια επιστολή προς τον σοβιετικό κομμουνιστή γενικό γραμματέα Γιούρι Αντρόποφ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Ta-paidia-pou-kinoun-ton-kosmoΔεν άργησε να λάβει μια απάντηση συνοδευόμενη από πρόσκληση για να επισκεφτεί τη Σοβιετική Ένωση. Έγινε παιδί σύμβολο ειρήνης και στη συνέχεια συμμετείχε στις δραστηριότητες για ειρήνη σε άλλες χώρες μετά από την επίσκεψή της στον Αντρόποφ!

Έκτοτε έχουν υπάρξει αρκετά παραδείγματα μικρών αγωνιστών ικανών να αλλάξουν τη νοοτροπία της εποχής, του τόπου, των ίδιων τους των γεννητόρων.

Όπως η εξάχρονη Κόι Μάθις, η οποία γεννήθηκε αγόρι αλλά διεκδίκησε να είναι κορίτσι, αφού έπεισε αρχικά τους γονείς της κι έπειτα τις ΗΠΑ για την ανάγκη αλλαγής φύλου. Η μικρή Κόι Μάθις κατόρθωσε να κερδίσει μια σημαντική μάχη για την προστασία των ανήλικων διαφυλικών ατόμων στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού και μετεξελίχθηκε σε σύμβολο ελπίδας για τους τρανσέξουαλ της χώρας.

 

«Φοβούνται τις γυναίκες»

Ta-paidia-pou-kinoun-ton-kosmo1

Η Μαλάλα, η 16χρονη πλέον πακιστανή ακτιβίστρια, δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Αφού έπεσε θύμα της ιδεολογίας του μίσους, όταν πυροβολήθηκε στο κεφάλι από τους Ταλιμπάν στην κοιλάδα Σουάτ καθώς επέστρεφε από το σχολείο της, μετεξελίχθηκε στην πιο ένθερμη υποστηρίκτρια της γυναικείας μόρφωσης, υπήρξε φαβορί για τα Νόμπελ Ειρήνης, για να καταλήξει νικήτρια του βραβείου Ζαχάροφ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ελευθερία της έκφρασης, συγγραφέας της αυτοβιογραφίας της και δημιουργός του ιδρύματος Μαλάλα.

Αξίζει να υπενθυμίσουμε πως, μετά την επίθεση, το νεαρό κορίτσι είχε μεταφερθεί από το Πακιστάν στη Μεγάλη Βρετανία για θεραπεία. Πλέον κατοικεί στο Μπέρμιγχαμ και αγωνίζεται για την επικράτηση των πιο βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων. Για εκείνη, η παιδεία είναι το μοναδικό αποδοτικό όπλο που μπορεί να μας βοηθήσει να αναχαιτίσουμε τους Ταλιμπάν…

«Αδυναμία, φόβος και απελπισία πέθαναν. Δύναμη, θάρρος και θέρμη γεννήθηκαν. Οι εξτρεμιστές φοβούνταν και συνεχίζουν να φοβούνται τα βιβλία και τις γραφίδες. Φοβούνται τις γυναίκες. Δεν μιλώ για τον εαυτό μου, αλλά για όσους δεν έχουν φωνή. Οι Ταλιμπάν πίστεψαν ότι η σφαίρα τους θα μας έκανε να σωπάσουμε».

Αυτό ήταν το μήνυμα της έφηβης Πακιστανής, η οποία γιόρτασε τα γενέθλια της στην έδρα του ΟΗΕ παλεύοντας για τα δικαιώματα των γυναικών, γιατί, όπως τόνισε, «είναι εκείνες οι οποίες υποφέρουν περισσότερο». Λίγες μέρες αργότερα, μετά την απονομή του βραβείου Ζαχάροφ, η έφηβη ακτιβίστρια δήλωσε πως θα ήθελε να γίνει πρωθυπουργός στο Πακιστάν. «Πιστεύω ότι είναι πράγματι καλό, γιατί η πολιτική θα μου επιτρέψει να σώσω ολόκληρη τη χώρα μου. Θα μπορώ να αφιερώσω μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού στην εκπαίδευση, όπως και να επικεντρωθώ στα θέματα εξωτερικής πολιτικής» υποστήριξε. Η ομιλία της, όπως σημείωσε η ίδια, ήταν η απόδειξη ότι «εκείνοι που της επιτέθηκαν απέτυχαν».

Η Μαλάλα δεν είναι μόνη της. «Υπάρχουν πολλές Μαλάλες σε αυτό τον κόσμο», όπως αρέσκεται να επαναλαμβάνει η Κονσουέλο Κρέσπο, πρόεδρος της ισπανικής επιτροπής της Unicef.

Η παραδειγματική περίπτωση του Ίκμπαλ Μασίχ έρχεται επίσης από το Πακιστάν.

Ta-paidia-pou-kinoun-ton-kosmo3Ο μικρός Ίκμπαλ, παγκόσμιο σύμβολο για τον αγώνα ενάντια στην παιδική εργασία, ξέφυγε από την έξι ετών σκλαβιά του σε ένα εργαστήριο χαλιών στη Λαχόρη και κατήγγειλε δημόσια την κακοποίηση που είχε υποστεί. Πρόλαβε να παραλάβει το διεθνές βραβείο «Νέοι σε δράση» και να εκφωνήσει την τολμηρή ομιλία του στις ΗΠΑ. Μόνο που η γενναιότητα του τού στοίχισε τη ζωή, αφού λίγους μήνες μετά βρέθηκε δολοφονημένος στο χωριό του, στο Πακιστάν, τον Απρίλιο του 1995.

Τι κάνει όμως ένα παιδί ακτιβιστή; «Η ικανότητά του να συλλαμβάνει άμεσα την αξία πραγμάτων, συνήθως λόγω βιωμάτων. Τα παιδιά ακτιβιστές έχουν όμως επιπλέον την ανησυχία να μεταδώσουν την ιδέα τους», επισημαίνει η Κονσουέλο.

«Είναι παραδείγματα για όλους μας», υπογραμμίζει ο Αλμπέρτο Σοτέρες, γενικός διευθυντής της Save the Children España, ο οποίος πιστεύει πως «οι διεθνείς νόμοι προστατεύουν με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα τα παιδιά του κόσμου». Μονάχα που ο τρόπος με τον οποίο έρχεται ένα παιδί στον κόσμο εξαρτάται από τον τόπο γέννησης. Όπως εξαρτάται ακόμη και η ίδια του η ζωή, αν θα προλάβει να ξετυλιχτεί το νήμα της ή θα κοπεί βίαια πάνω στον τοκετό ή λίγο μετά. Άλλωστε η μεγαλύτερη ανισότητα ανάμεσα στον βιομηχανοποιημένο και στον αναπτυσσόμενο κόσμο είναι η θνησιμότητα μητέρων και νεογνών – κάτι που αποδεικνύει πως ακόμη και ο τοκετός είναι πάνω απ’ όλα πολιτικό ζήτημα. Πόσο μάλλον η πορεία τους».

Εκτός από τα διεθνούς φήμης παιδιά- ακτιβιστές που τράβηξαν πάνω τους τους διεθνείς προβολείς, υπάρχουν εκατομμύρια ανώνυμα παιδιά στον κόσμο που ακολουθούν τα γενναία μονοπάτια του σχολείου –συχνά με νωπά τα σημάδια του πολέμου– για το δικαίωμά τους στη γνώση. Από τη Βραζιλία μέχρι τη Λιβύη αψηφούν τη φτώχεια, την απομόνωση, τον πόλεμο και διασχίζουν τεράστιες εκτάσεις βίας και μιζέριας για να καθίσουν στα θρανία και να πιάσουν στα χέρια τους χαρτί και μολύβι. Όπως τα παιδιά της Μισράτας στη Λιβύη, τα οποία διασχίζουν καθημερινά ένα σκηνικό θανάτου και βίας μέχρι το προαύλιο του σχολείου.

Παρατημένα τανκς, σφαίρες, νάρκες συστήνουν την καθημερινή διαδρομή τους για τη γνώση. Την ίδια στιγμή στο Ναϊρόμπι στην Κένυα τα παιδιά διασχίζουν καθημερινά τουλάχιστον μία παραγκούπολη για να φτάσουν στην άλλη άκρη της πόλης, όπου στεγάζεται η γνώση, ενώ στην Καλκούτα οι μαθητές περπατούν μέσα στις ινδικές φαβέλες ακόμα και δίχως παπούτσια για φτάσουν στο Model School που υποδέχεται τα μη ευνοημένα παιδιά. Ανάλογη είναι η κατάσταση σε αρκετές επαρχίες της Βραζιλίας, όπως στη Σερτάο, όπου οι μαθητές δεν διαθέτουν άλλο τρόπο να φτάσουν στο σχολείο παρά γαϊδούρια και άλογα, ενώ στην Ταϊλάνδη η πλειονότητα των παιδιών της επαρχίας περπατούν καθημερινά 40 λεπτά μέχρι να επιβιβαστούν στα rickshaws (παραδοσιακά τρίκυκλα ταξί) που θα τους οδηγήσουν στο μάθημα.

Ta-paidia-pou-kinoun-ton-kosmo2Κάποιοι από αυτούς τους αρχικά ανώνυμους μικροσκοπικούς ήρωες μένουν στην παγκόσμια ιστορία. Γιατί δεν αποδέχτηκαν την καταδίκη τους στον αναλφαβητισμό, στη βία και στο περιθώριο εξαιτίας του χρώματος, της καταγωγής τους ή μιας ασθένειας που έφεραν από την κούνια τους. Όπως ο Νκόσι Τζόνσον, ένα από 70.000 παιδιά που γεννιούνται θετικά στον ιό του Aids κάθε χρόνο στην Αφρική. Μόνο που ο Νκόσι, αντί να σκύψει το κεφάλι και να δεχτεί παθητικά τη μοίρα του, έδωσε μια σπουδαία μάχη ενάντια στον ιό HIV και υπέρ των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

«Νοιαστείτε για μας και προσπαθήστε να μας αποδεχτείτε – είμαστε όλοι ανθρώπινα όντα. Είμαστε κανονικοί. Έχουμε χέρια. Έχουμε πόδια. Μπορούμε να περπατήσουμε, να μιλήσουμε, έχουμε ακριβώς τις ίδιες ανάγκες με οποιονδήποτε άλλο άνθρωπο. Μην μας φοβάστε – είμαστε όλοι ίδιοι!» βροντοφώναξε λίγο πριν φύγει από τη ζωή στο πλαίσιο του 13ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Aids.

Τελικά όντως υπήρξαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν πολλές Μαλάλες που κίνησαν, κινούν και θα κινούν τον κόσμο – ενσαρκώσεις του πιο πρώιμου, γνήσιου και ανιδιοτελούς ακτιβισμού: Του παιδικού.

 

το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Hot Doc #38, τον Οκτώβρη του 2013

HOT-DOC-38


Extra Hot άρθρο