HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

«Θέλουμε περισσότερο σοσιαλισμό»


Η Κούβα αλλάζει. Μας το είχε πει, σχεδόν πριν από ένα χρόνο, η Μαριέλα Κάστρο στο Παρίσι. Μας το λέει και ο Αλεχάντρο Κάστρο στην Αθήνα. Και οι δυο τους παιδιά του Ραούλ, ανίψια του Φιντέλ, αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης κουβανικής ιστορίας: Η Μαριέλα ως πρωταγωνίστρια της σεξουαλικής επανάστασης, και ο Αλεχάντρο ως συνεχιστής της σοσιαλιστικής εμπειρίας.

Η Cuba, όμως, δεν είναι μόνο libre, έπειτα από το άνοιγμά της στην ελεύθερη αγορά και την εμφάνιση υπερσύγχρονων καταστημάτων στην ιστορική οδό Obispo… Αλλά επιμένει και σοσιαλιστικά, και συστήνεται πάντα ως Cuba Socialista… Αυτό επιθυμεί και ο κουβανικός λαός, τόσο στη «Φιντέλ εποχή» όσο και στη «μετά Φιντέλ εποχή», όπως διαβεβαιώνει στο Hot Doc ο Αλεχάντρο Κάστρο Εσπίν.

THeloume-perissotero-sosialismo1

Η Μαριέλα Κάστρο

 

Πώς φαντάζεται την μετά Φιντέλ Κούβα, ο γιος του Ραούλ Κάστρο και της Βίλμα Εσπίν;
«Ο Φιντέλ είναι ο αρχηγός κράτους που έχουν επιχειρήσει να δολοφονήσουν περισσότερες φορές από οποιονδήποτε άλλο. Έχει σπάσει αυτό το ρεκόρ Γκίνες. Χαίρει μιας μοναδικής αναγνώρισης. Όπως ο Ουάσιγκτον και ο Λίνκολν στις ΗΠΑ ή ο Ντε Γκολ στη Γαλλία, προσωπικότητες που δεν επαναλαμβάνονται και έχουν μια εξουσία στο λαό που δεν γνωρίζει άλλος… Ο κουβανικός λαός αναγνωρίζει πάντα στον Φιντέλ το ρόλο που έχει διαδραματίσει στην ιστορία και θέλει ακόμα περισσότερο σοσιαλισμό. Η Κούβα λοιπόν θα είναι πάντα πιο σοσιαλιστική. Αυτό είναι ξεκάθαρο».
Λένε πως ο Αλεχάντρο είναι ο επόμενος ηγέτης της Κούβας, τόσο για τη δράση του, όσο και γιατί είναι ο αγαπημένος ανιψιός του Φιντέλ… Τι λέει όμως ο ίδιος, για τα σενάρια που τον θέλουν στο τιμόνι της χώρας; «Εγώ δεν είμαι πολιτικός. Είμαι ερευνητής, πολιτολόγος. Κάνω τη δουλειά μου, όπως κάθε Κουβανός, και δεν έχω καμία πολιτική εξουσία στην κυβέρνηση. Υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι καταρτισμένοι και με καίριες θέσεις, για να αναλάβουν κάποια στιγμή την εξουσία.  Δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να είμαι ο επόμενος ηγέτης. Μου αρέσει η κοινωνική έρευνα. Στην Κούβα δεν λειτουργεί με διαδοχή η εξουσία», ξεκαθαρίζει.
Τι αλλάζει στην Κούβα, τόσο μετά νέα μέτρα του Ραούλ περί ιδιωτικής πρωτοβουλίας όσο και μετά την ιστορική συμφωνία μεταξύ της Κούβας και των ΗΠΑ; «Ο χρόνος θα μας πει τι αλλάζει και τι δεν αλλάζει. Όλα αλλάζουν. Άνθρωποι και περιβάλλον. Είμαστε ένας λαός που έχει συνηθίσει στην αλλαγή», μας λέει, διασαφηνίζοντας όμως «πως οι αλλαγές δεν αλλοιώνουν το χαρακτήρα της κουβανικής επανάστασης και πως η Κούβα δεν θα πάει προς τα πίσω, γιατί οι μνήμες του καταστρεπτικού καπιταλισμού που γνώρισαν οι Κουβανοί είναι νωπές».

Ο Αλεχάντρο Κάστρο

Ο Αλεχάντρο Κάστρο

Όσο για τις αλλαγές που οραματίζεται ο νεαρός Κάστρο; «Την οικονομική ενδυνάμωση της Κούβας, ώστε να υποστηριχθεί ακόμα καλύτερα το όραμα του κουβανικού σοσιαλισμού», απαντά άμεσα και ξεκάθαρα.
Έχουν περάσει  πέντε χρόνια από το τελευταίο μας ταξίδι στην Αβάνα.

Δεν προλαβαίνω να τελειώσω τη φράση μου, και μου λέει: «Πρέπει να έρθεις στην Κούβα ξανά τώρα. Έχουν συμβεί σπουδαίες αλλαγές. Υπάρχουν οικογενειακές επιχειρήσεις, συνεταιρισμοί, πολλών ειδών ιδιωτικές πρωτοβουλίες, που ενθαρρύνει η ίδια η κυβέρνηση σε διάφορους τομείς, από τη γαστρονομία, τις βιοτεχνίες, τις κατασκευές, διάφορες υπηρεσίες…»
Πράγματι, οι είσοδοι σε πολλές κατοικίες έχουν μεταμορφωθεί σε καταστήματα που σερβίρουν χυμούς φρούτων και τοπικά πιάτα, ενώ αρκετά δωμάτια σπιτιών έχουν μετεξελιχθεί σε οικογενειακές επιχειρήσεις. Χάρη στο νόμο που ευνοεί την ιδιωτική πρωτοβουλία, ολοένα και περισσότεροι Κουβανοί εξασφαλίζουν τις άδειες ιδιωτικής εργασίας, οι οποίες τους επιτρέπουν να μετατρέψουν τις οικίες τους σε παντός τύπου εργαστήρια, σαλόνια ομορφιάς, εστιατόρια και αναψυκτήρια.
Ολοένα και περισσότερες πολύχρωμες τέντες και πρωτότυπες ταμπέλες αναδύονται μέσα από τα ερειπωμένα σοκάκια της Αβάνας, ανάμεσα σε σταθμευμένες κινητές αντίκες της δεκαετίας του ’40 και του ’50.
Δεν είναι βέβαια λίγοι εκείνοι που λένε, πως αφού το «σαλόνι της Αβάνας» –όπως χαρακτηρίζεται η κεντρική οδός Obispo– έχει παραδοθεί στην ελεύθερη αγορά – είναι πιθανόν να προσυπογράφει αργά αλλά σταθερά το τέλος της «κουβανικής σοσιαλιστικής εμπειρίας».

THeloume-perissotero-sosialismo3

Ο Αλεχάντρο Κάστρο είναι κατηγορηματικός. «Δεν υπάρχει τέτοιο ενδεχόμενο. Θέλουμε περισσότερο σοσιαλισμό».
Το μόνο που ενδεχομένως αλλάζει, είναι οι νωχελικοί κουβανικοί ρυθμοί. Η παροχή των δεκάδων χιλιάδων αδειών αυτοαπασχόλησης, με σταθερά αυξητική τάση, αναδιαμορφώνει σταδιακά τους σοσιαλιστικούς ρυθμούς της νήσου της Καραϊβικής. Πέρασαν αρκετές δεκαετίες στην Κούβα δίχως η εξυπηρέτηση να έχει ανταγωνισμό, αφού όλα ήταν «κρατικά». Η μετάβαση στον κόσμο της «ταχύτητας» συμβαίνει αργά αλλά σταθερά.
Όπως και η ιστορική συμφιλίωση, αφού οι ΗΠΑ και η Κούβα αποφάσισαν να ξαναγράψουν την ιστορία τους έπειτα από την πρόσφατη συμβολική συμφωνία, που μοιάζει να αποκαθιστά τις σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες, που έχουν διακόψει τις διπλωματικές επαφές από το 1961.
Τι πιστεύει και τι ελπίζει ο Αλεχάντρο Κάστρο από την ιστορική συμφωνία μεταξύ Κούβας και ΗΠΑ; Είναι χαρούμενος, αλλά επιφυλακτικός. Για την ακρίβεια, δηλώνει σε «κατάσταση αναμονής», αναγνωρίζοντας πως πρόκειται για ένα μεγάλο βήμα… Μας ενημερώνει πως ο εμπορικός και οικονομικός αποκλεισμός της Κούβας παραμένει και πως η ζημιά που έχει προκαλέσει στην κουβανική κοινωνία είναι ανυπολόγιστη. Ελπίζει βέβαια στην άρση του, και εν συνεχεία στην ευόδωση των αμερικανοκουβανικών σχέσεων, μέσα από την αναγνώριση των λαθών του παρελθόντος, τον αλληλοσεβασμό των διαφορετικών πολιτικών απόψεων και την εξομάλυνση όλων εκείνων των πεδίων όπου δεν υπάρχει ταυτοσημία απόψεων. Θεωρεί δε «επιτυχία και παρηγοριά» το γεγονός πως ο Ομπάμα, αφού αναγνώρισε πόσο λάθος ήταν η πολιτική των 10 προηγούμενων προέδρων των ΗΠΑ, δεσμεύτηκε να διαγράψει την Κούβα από τη λίστα των χωρών που προωθούν την τρομοκρατία.
Ο Αλεχάντρο Κάστρο Εσπίν ταξίδεψε στην Ελλάδα της κρίσης, εντός και εκτός Αττικής. Ήρθε σε επαφή με φοιτητές, πολίτες, δημόσια πρόσωπα, και ένιωσε τη «ζεστασιά του ελληνικού λαού», ο οποίος έχει πολλά κοινά με τον κουβανικό… «Το πιο ενδιαφέρον για μέσα ήταν που γνώρισα τον ελληνικό λαό και ανταλλάξαμε απόψεις».

Πόσο ορατή, όμως, είναι στα μάτια ενός Κουβανού η ελληνική κρίση; «Η οικονομική κρίση και ο κοινωνικός της αντίκτυπος γίνονται αμέσως αντιληπτοί», καταθέτει, ενώ  υποστηρίζει πως η κρίση, είτε οικονομική, είτε διατροφική, είτε χρηματοπιστωτική, μπορεί να έχει πιο ολέθριες συνέπειες για έναν λαό από την τρομοκρατία. Η Κούβα το έχει ζήσει άλλωστε στο πετσί της..
Ο Αλεχάντρο, όμως, πιστεύει παράλληλα στη «σοφία του ελληνικού λαού», και πως «οι μεγάλες κρίσεις φέρνουν και μεγάλες αλλαγές. Οι Έλληνες μπορούν. Όπως μπόρεσε και η Κούβα, όταν κανείς ειδικός αναλυτής δεν πίστευε πως θα μπορούσε να επιβιώσει και πως θα μπορούσε να αντισταθεί στην επέλαση του καπιταλισμού». Μας υπενθυμίζει το παράδειγμα της Λατινικής Αμερικής, όπου η οικονομική κρίση έφερε στην εξουσία κυβερνήσεις της Αριστεράς, τον Τσάβες στη Βενεζουέλα, τον Μοράλες στη Βολιβία, αλλά και το παράδειγμα της Αργεντινής, που έχει καταφέρει – παρά τον πόλεμο που δέχεται – να διαγράψει μεγάλος μέρος του χρέους. Για όλους αυτούς τους λόγος ο ελληνικός λαός θα τα καταφέρει, όπως τα έχει καταφέρει τόσες φορές στη μακρόχρονη ιστορία του.

Διαδίκτυο, σεξουαλικές ελευθερίες και επανάσταση

THeloume-perissotero-sosialismo4

Τι συμβαίνει όμως στη νήσο της Καραϊβικής όσον αφορά στις ελευθερίες, τα δικαιώματα αλλά και τις περίφημες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων;
Όσον αφορά στην παραβίαση των δικαιωμάτων και το δικαίωμα στη διαφορετικότητα, η απάντηση έχει σάρκα και οστά. Τη λένε Μαριέλα Κάστρο Εσπίν και είναι η αδελφή του Αλεχάντρο, κόρη του Ραούλ και ανιψιά του Φιντέλ. Είναι σεξολόγος και ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων. Μετά από δικές τις πιέσεις, έχουν νομιμοποιηθεί οι εγχειρήσεις αλλαγής φύλου και μάλιστα με έξοδα του κράτους, καταρρίπτοντας έτσι ένα από τα μεγαλύτερα ταμπού της κουβανέζικης κοινωνίας και της Επανάστασης.
Χάρη στη Μαριέλα Κάστρο, η Κούβα αποπνέει άρωμα σεξουαλικής ελευθερίας. Κάθε φορά που τη συναντώ, από την Αβάνα μέχρι το Παρίσι, είναι περιτριγυρισμένη από άντρες που μεταμορφώθηκαν σε γυναίκες. Σπανιότερα και από γυναίκες που αποφάσισαν να γίνουν άντρες.
«Δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε τους τρανσέξουαλ ως ψυχικά ασθενείς. Η ανθρώπινη δυσφορία σε ένα σώμα δεν είναι παθολογία. Αν δεν αφανίσουμε το στίγμα για τα διαφυλικά άτομα, πώς θα μπορέσουμε να παραπονεθούμε για τους διεστραμμένους κοινωνικούς μηχανισμούς;» μου είπε την τελευταία φορά που την είδα στο Παρίσι, σε μια κουβέντα μας για την τρανς κουλτούρα αλλά και την τρανς πολιτική. Ήταν μετά από την ομιλία της στο Διεθνές Συνέδριο στο Παρίσι «Φύλα, Κουλτούρες, Κοινωνίες – ερωτήματα γύρω από την τρανς ταυτότητα και την απόσταση ανάμεσα στο βιολογικό και στο ψυχοκοινωνικό φύλο».
Η διεθνούς φήμης σεξολόγος και διευθύντρια του Cenesex (Εθνικό Κέντρο Σεξουαλικής Αγωγής) της Κούβας κοιτάζει με κριτικό μάτι την ιστορία. Συστήνεται ως αντιδραστικό στοιχείο, που επαναστατεί στην επανάσταση και κάνει συχνά το «δικηγόρο του διαβόλου». Μας ξεκαθαρίζει πως ούτε εκείνη θέλει να ασχοληθεί με την πολιτική. Την ενδιαφέρει να συνεχίζεται να αγωνίζεται κατά της ομοφοβίας, για να έχουν όλοι οι άνθρωποι, ανεξάρτητα από σεξουαλικό προσανατολισμό, τα ίδια δικαιώματα. Και σε αυτό δεν μπαίνει εμπόδιο ούτε ο  πατέρας της και ηγέτης της Κούβας. Για τη Μαριέλα, ο Ραούλ είναι πιο προοδευτικός από αυτό που αφήνει να φανεί. Χρειάζεται απλά να πειστεί.Τότε στηρίζει κάθε διαφορετική δράση…
Η «υπέρμαχος της σεξουαλικής διαφορετικότητας», όπως την αποκαλούν οι συνεργάτες της, καυχιέται πάντα για την αλλαγή στη κουβανική συνείδηση, που πέτυχε κάποτε ο Φιντέλ, μεταμορφώνοντας σταδιακά μια καπιταλιστική, φαλλοκρατική και ρατσιστική χώρα, σε σοσιαλιστικό κράτος, με νόμους ενάντια στις φυλετικές διακρίσεις και με πολιτικές για τα δικαιώματα της γυναίκας και…τελικά και των τρανσέξουαλ.
Όσο για την πρόσβαση στο διαδίκτυο… Σε τι φάση βρίσκεται το ίντερνετ στη «φυλακή περιτριγυρισμένη από νερό», όπως περιέγραφε την Κούβα η άσπονδη αδελφή του Φιντέλ, Χουανίτα;
Και τα δυο αδέλφια, Αλεχάντρο και Μαριέλα, δίνουν την ίδια απάντηση. Η πρόσβαση στο διαδίκτυο είναι περιορισμένη εξαιτίας τους εμπορικού αποκλεισμού και του κόστους της οπτικής ίνας . Έτσι η παροχή ίντερνετ γίνεται μέσω δορυφόρων. «Η Κούβα όμως ενδιαφέρεται για τις νέες τεχνολογίες και το ίντερνετ. Ο στόχος είναι να έχουν όλοι ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο». Εξάλλου, η Κούβα βρίσκεται ολοένα και περισσότερο στα social medias… Ακόμα και οι κουβανοί αντιφρονούντες έχουν αποκτήσει φωνή, μέσα από τις οθόνες των σχετικά νεοαποκτηθέντων ηλεκτρονικών υπολογιστών τους.
Συμπέρασμα; Στην Κούβα μάλλον τελικά υπάρχει άπλετος χώρος και για σεξουαλικά διαφορετικούς και για αντιφρονούντες. Και για πολύχρωμες κινητές αντίκες, που ταξιδεύουν αργά με τις ρώσικες μηχανές τους εκπέμποντας ρύπους, και για υπερσύγχρονα αυτοκίνητα. Και για καταστήματα υπερσύγχρονων συσκευών και βιτρίνες με διεθνείς φίρμες ένδυσης, και για τις αφίσες του Τσε πάνω σε φθαρμένα κτίρια με κόκκινα κεραμίδια…

ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΧΥΟΣ

Στο βιβλίο «Το τίμημα της ισχύος. Η αυτοκρατορία του τρόμου», που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις New Star editions, ο Αλεχάντρο Κάστρο επιχειρεί να αναλύσει τα οικονομικά συμφέροντα που καθόρισαν την πολιτική της αμερικάνικης υπερδύναμης ήδη από το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. Ο γιος του Ραούλ Κάστρο και της ηρωίδας της επανάστασης Βίλμα Εσπίν αναφέρεται εκτενώς στη διακυβέρνηση Μπους και στο σχέδιο του βιομηχανικού και στρατιωτικού συμπλέγματος για την αλλαγή του χάρτη στη Μέση Ανατολή, αποδίδοντας σε αυτού του είδους την πολιτική την εμφάνιση των τζιχαντιστών.

άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Hot Doc # 69, που κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 2015

HD_69-cover


Extra Hot άρθρο