HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

Το αόρατο τείχος


Πέρασαν περισσότερα από είκοσι χρόνια από την πτώση του Τείχους και την επανένωση των δύο Γερμανιών. Λίγοι στην Ευρώπη φαίνεται να θυμούνται ότι κάποτε υπήρχε η Ανατολική και η Δυτική Γερμανία. Αρκεί που το θυμούνται ακόμη οι κάτοικοι στα ανατoλικά της χώρας. Γιατί η κατάσταση εκεί παραμένει χειρότερη από τα δυτικά, με αποτέλεσμα κάποιοι να μιλούν για χώρα δύο ταχυτήτων. Όλα αυτά έρχονται και πάλι στο προσκήνιο στην επέτειο της πτώσης του Τείχους, αλλά και με το σκάνδαλο των υποκλοπών που άγγιξε και την καγκελαρία, θυμίζοντας άλλες εποχές, όταν κάποιοι ζούσαν παρακολουθώντας τις ζωές των άλλων.

H υπόθεση των αμερικανικών υποκλοπών υποτίθεται ότι έχει σοκάρει τη γερμανική κοινωνία. Οι Γερμανοί συνεδητοποιούν ξαφνικά πως σε μια τέτοια ιστορία δεν υπάρχουν όρια και πως όταν παρακολουθείται το τηλέφωνο ενός ηγέτη, όπως είναι η καγκελάριος Μέρκελ, τότε οι υποκλοπές είναι πολύ πιο εύκολες για τον απλό λαό. Σοκαρισμένη και ενοχλημένη βέβαια δηλώνει και η ίδια η Μέρκελ και ζητά εξηγήσεις από την Ουάσιγκτον, αλλά και τη συνδρομή του Έντουαρντ Σνόουντεν, του πρώην κατασκόπου της αμερικανικής Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας, του ανθρώπου δηλαδή που ευθύνεται γι΄αυτόν τον χείμαρο των αποκαλύψεων που βλέπουμε και διαβάζουμε τον τελευταίο καιρό. Στην πραγματικότητα όμως η Μέρκελ δεν έπεσε από τα σύννεφα ή, για να ακριβολογούμε, δεν ανακάλυψε και την Αμερική! Γνώριζε και γνωρίζει πολύ καλά ότι γίνονται παρακολουθήσεις. Το μόνο ίσως που την ενόχλησε είναι ότι βρέθηκε ξανά αντιμέτωπη με το παρελθόν της στην πάλαι ποτέ Ανατολική Γερμανία. Μεγάλα πρακτορεία ειδήσεων, όπως το Reuters, υπενθυμίζουν ότι η καγκελά­ ριος μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία όταν ο πάστορας πατέρας της αποφάσισε να φύγει από τη δυτική πλευρά και να εγκατασταθεί εκεί με την οικογένειά του. Με άλλα λόγια, η Μέρκελ είχε μάθει να ζει με τις υποκλοπές και τις παρακολουθήσεις της παντοδύναμης τότε Στάζι, ενώ πριν από λίγα χρόνια η ίδια είχε παραδεχθεί ότι είχαν προσπαθήσει την δεκαετία του ’70 να την στρατολογήσουν, χωρίς όμως επιτυχία.

Η Στάζι μέχρι την πτώση του τείχους του Βερολίνου τέτοιες ημέρες, το 1989, είχε τουλάχιστον δύο χιλιάδες πράκτορες στη Δυτική Γερμανία και παρακολουθούσε εκατομμύρια ανατολικογερμανούς.

Τα πρώτα χρόνια στην καγκελαρία η Μέρκελ απέφευγε να μιλήσει για το παρελθόν της, σε αντίθεση με τώρα που έχει γίνει λαλίστατη. Μέχρι και φωτογραφίες της από τα νεανικά της χρόνια έχουν κυκλοφορήσει στον γερμανικό Τύπο, ενώ η ίδια είχε δηλώσει πως ήταν και μέλος του κόμματος γιατί εκείνη την εποχή δεν θα μπορούσε να κάνει διαφορετικά.

Τι ακριβώς συμβαίνει; Η Μέρκελ αποφάσισε ξαφνικά να γίνει πιο ομιλητική ή όλα αυτά είναι μια προσπάθεια να απενοχοποιηθεί το παρελθόν στα ανατολικά της χώρας και, αν ναι, γιατί κάτι τέτοιο στις μέρες μας είναι δα και τόσο σημα­ ντικό, τη στιγμή μάλιστα που η Γερμανία κυβερνάται για πρώτη φορά στην ιστορία της από ανατολικογερμανούς, τον πρόε­ δρο Γκάουκ και τη Μέρκελ; Οι δύο τους μάλιστα τυγχάνουν ευρείας αποδοχής περισσότερο στη δυτική από την ανατολική Γερμανία, με τον διαχωρισμό να μοιάζει να είναι πλέον μόνο γεωγραφiκός. Είναι όμως;

Οι Όσις και οι Βέσις

Έχουν περάσει περισσότερα από είκοσι χρόνια, η νέα γενιά ειδικά δεν φαίνεται να θυμάται ή δεν έχει ζήσει την εποχή του Τείχους και της πτώσης του, αλλά απ΄ό,τι φαίνεται οι προκαταλήψεις και οι διαφορές είναι ακόμη ορατές σε ένα κράτος που θεωρείται, κατά γενική ομολογία, ο κυρίαρχος της Ευρώπης. Όπως σχολιάζει η Deutsche Welle, με το που άνοιξαν τα σύνορα το 1989, χιλιάδες ανατολικογερμανοί έφυγαν αμέσως για τα δυτικά, σαν νέοι άποικοι. Βρέθηκαν από τη στέρηση του ολοκληρωτικού καθεστώτος σε μια καπιταλιστική κοινωνία που είχε τα πάντα. Τέρμα λοιπόν στα πλαστικά μπουφάν και τα ρούχα από φθηνά υλικά, τέρμα και στα βαριά αυτοκίνητα. Μπορούσαν πλέον να αγοράσουν ό,τι ήθελαν και το έκαναν με μια πραγματικά καταναλωτική μανία. Τότε ήταν φυσικό οι δυτικοί να τους βλέπουν κάπως σαν τους πεινασμένους, φτωχούς συγγενείς που χτυπούν ένα απόγευμα την πόρτα για να κάνουν τη λεγόμενη αρμένικη βίζιτα, μόνο που στην προκειμένη περί­ πτωση και οι δύο πλευρές θα έπρεπε να συμβιβαστούν με την ιδέα ότι αυτή η επίσκεψη θα ήταν μόνιμη.

Σήμερα εμφανισιακές διαφορές δεν φαίνεται να υπάρχουν, ωστόσο υπάρχουν ακόμη οι προκαταλήψεις. Οι ανατολικογερμανοί (οι Όσις, από το Ost, που σημαίνει Ανατολή) χαρακτηρίζουν τους δυτικογερμανούς (τους Βέσις, από το West, που σημαίνει Δύση) αλαζονικούς, γραφειοκράτες και επιφανειακούς, σύμφωνα με στοιχεία του ερευνητικού Ινστιτούτου Άλενσμπαχ. Βέβαια, οι ειδικοί θεωρούν ότι η αιτία αυτών των προκαταλήψεων βρίσκεται στο γεγονός ότι ακόμη και σήμερα οι συνθήκες ζωής στα ανατολικά είναι πολύ χειρότε­ ρες απ΄ό,τι στα δυτικά. Δεν φθάνουν τα μεγάλα έργα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στην περιοχή. Οι μισθοί παραμένουν αισθητά χαμηλότεροι, ίσως και 20%, απ΄αυτούς των δυτικών. Όπως και οι συντάξεις, είναι περίπου 10% χαμηλότερες. Πολλές εταιρίες μάλιστα στην ανατολική Γερμανία είναι οι βασικοί προμηθευτές εταιριών στη δυτική Γερμανία, με τους εργαζόμενους να έχουν κατά πολύ μικρότερους μισθούς. Έπειτα είναι και η ανεργία. Μπορεί η Γερμανία να έχει συνολικά μικρό ποσοστό, μόλις 6,9%, αλλά οι περισσότεροι από τους σχεδόν τρία εκατομμύρια ανέργους βρίσκονται στα ανατολικά. Η εικόνα θυμίζει ευρωπαϊκό νότο, και είναι αλήθεια οξύμωρο να αντιμετωπίζει η Γερμανία στους κόλπους της μια τέτοια κατάσταση τη στιγμή που επιβάλλει τις σκληρές πολιτικές λιτότητας στην υπόλοιπη Ευρώπη. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι η αλλαγή αυτής της πολιτικής είναι ένα από τα βασικά αιτήματα των σοσιαλδημοκρατών για τον σχηματισμό του λεγόμενου μεγάλου συνασπισμού.

Ενοχλεί η εισφορά αλληλεγγύης

To-aorato-teihos1Αμέσως μετά την πτώση του Τείχους η γερμανική κυβέρνηση εφάρμοσε τη λεγόμενη εισφορά αλληλεγγύης, ένα χαράτσι δηλαδή που κατέληξε να γίνει μόνιμο, για τα «αδέρφια» τους, τους ανατολικογερμανούς. Ένα ποσό που οφείλει να πληρώσει ο κάθε Γερμανός, ακόμη και οι ανατολικοί, σε μικρότερο βέβαια επίπεδο, για να μπορέσουν να ορθοποδήσουν όλοι όσοι ζουν στα ανατολικά. Στην αρχή δεν υπήρξε μεγάλη αντίδραση, καθώς ήταν σαφές πως οι άνθρωποι αυτοί είχαν ανάγκη από ρευστό για να κινηθούν οι επιχειρήσεις, οι εταιρίες, τα εργοστάσια. Τώρα όμως, είκοσι χρόνια και βάλε μετά και σε τέτοιες εποχές, αν υποθέσουμε ότι οι Γερμανοί καταλαβαίνουν, έστω και λίγο, την οικονομική κρίση που μαστίζει την υπόλοιπη Ευρώπη, αρχίζει να υπάρχει μια έντονη ενόχληση και αντίδραση γι΄αυτά τα χρήματα.

Το πρόβλημα είναι, σύμφωνα με την έρευνα που αναφέραμε παραπάνω, ότι και οι Βέσις δεν βλέπουν με καλό μάτι τους Όσις. Τους θεωρούν αχάριστους και καχύποπτους. Άρα γιατί να συντηρούν τέτοιους «συγγενείς»;

Απ΄όλα αυτά γίνεται σαφές ότι φιλίες, τουλάχιστον στην πλειονότητά τους, δεν υπάρχουν πολλές μεταξύ των δύο πλευρών. Ωστόσο η Μέρκελ, αναγκασμένη και από την πολιτική συγκυρία που ζει η χώρα, υποσχέθηκε πρόσφατα, σε εκδήλωση για την πτώση του Τείχους, ότι η κατάσταση θα αλλάξει, θα διορθωθεί. Παραδέχθηκε μάλιστα δημόσια ότι υπάρχουν ακόμη ανισότητες, ειδικά στους μισθούς και στις συντάξεις. Μόνο η τελευταία της φράση έμεινε μετέωρη:

«…απομένει να γίνει ακόμη κάτι». Μόνο που αυτό το κάτι δεν το προσδιόρισε, ούτε καν χρονικά. Αντίθετα, οι πρωθυπουργοί των ανατολικών κρατιδίων, τόσο οι σοσιαλδημοκράτες όσο και οι χριστιανοδημοκράτες, ήταν σαφέστεροι, ίσως γιατί είναι εκείνοι που ζουν από κοντά την κατάσταση. Είπαν πως οι συντάξεις των ανατολικογερμανών θα προσαρμο­ στούν, δηλαδή θα φθάσουν το επίπεδο των δυτικογερμανών, το αργότερο μέχρι το 2020. Αλλά μέχρι τότε απομένουν άλλα έξι χρόνια.

Το δυστύχημα είναι ότι πολλοί απ΄αυτούς τους ανθρώπους θυμούνται ακόμη τις εξαγγελίες και τις υποσχέσεις του τότε καγκελάριου και μέντορα της Μέρκελ, Χέλμουτ Κολ. Ο καγκελάριος της επανένωσης, όπως έχει μείνει στην ιστορία, είχε πει τότε πως τα πέντε ανατολικά κρατίδια που ενώνονται και πάλι με τη μητέρα Γερμανία θα μπορέσουν να αναπτυχθούν και να ανθίσουν μετά από δεκαετίες κάτω από τον κομμουνιστικό ζυγό.

Αντίθετα, στα χρόνια που ακολούθη­ σαν τα κρατίδια αυτά χτυπήθηκαν από μια αλυσίδα χρεοκοπιών εταιριών, από υψηλή ανεργία και από ένα τεράστιο κύμα εσωτερικής μετανάστευσης, κυρίως των νέων που επέλεξαν τη Δύση για μια καλύτερη ζωή.

Αναρωτιούνται λοιπόν, μετά από είκοσι έτη, τι ακριβώς έχει αλλάξει στα ανατολικά; Οι υποσχέσεις του Κολ έγιναν ποτέ πραγματικότητα; Ως ένα πολύ μικρό σημείο, εκτιμά το οικονομικό Ινστιτούτο της Κολωνίας, λέγοντας πως τα ποσοστά ανεργίας στα ανατολικά έχουν αρχίσει να πέφτουν και πως οι εταιρίες έχουν μια πορεία που δεν διαφέρει και πολύ απ΄αυτή της Δύσης. Αρκεί όμως αυτό για να ισχύσει αυτό που λέει η κυβέρνηση, ότι δηλαδή πλέον δεν υπάρχουν διαφο­ ρές στην ταυτότητα της χώρας;

Είναι σίγουρο πως η Μέρκελ έχει ακόμη πολλά πράγματα να σκεφθεί την ώρα που τρώει το solyanka της, το βραστό κρέας με τα λαχανικά, που συνήθιζε να τρώει τότε στην ανατολική Γερμανία και που παραμένει ακόμη το αγαπημένο της. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό πιάτο των ανατολικογερμανών, για το οποίο η Μέρκελ δεν είχε εκφραστεί ποτέ δημόσια. Πρόσφατα αποκάλυψε και αυτή της τη συνήθεια, μιλώντας σε γερμανικό περιοδικό για τη νοσταλγία των νεανικών της χρόνων, αναγκάζοντας τη Σαμπίν Ρένεφανζ, δημοσιογράφο του Guardian, να σχολιάσει:

«Είκοσι χρόνια μετά την επανένωση η Μέρκελ τολμά να αποκαλύψει ότι λατρεύει το solyanka της. Μιλάμε πραγματικά για επίτευγμα»!

 

άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Hot Doc #39, το Νοέμβριο του 2013

HotDoc_39-cover


Extra Hot άρθρο