HOTDOC - Η δημοσιογραφία όπως πρέπει να είναι..

Το δικαίωμα στη λήθη απέναντι στην ελευθερία της πληροφόρησης


Στις 30 Μαΐου 2014, η Google ανακοίνωσε πως δέχεται ηλεκτρονικές αιτήσεις από ανθρώπους που θέλουν να διαγραφούν οι πληροφορίες που υπάρχουν για αυτούς στην τεράστια μηχανή αναζήτησής της. Είχε προηγηθεί μια δικαστική περιπέτεια, της οποίας η έκβαση ανάγκασε τον ιντερνετικό κολοσσό να υμμορφωθεί με τους ευρωπαϊκούς κανόνες περί «δικαιώματος στη λήθη». Όλα φάνηκε να βαίνουν καλώς, μέχρι που δημοσιογραφικοί τιτάνες όπως ο Guardian και το BBC, παρατήρησαν ότι κάποια από τα άρθρα τους είχαν… κάνει φτερά.

«’Οταν γκουκλάρεις κάποιον από την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν βλέπεις πλέον αυτά που η μηχανή αναζήτησης θεωρεί ως τα πιο σημαντικά και σχετικά με την αναζήτησή σου αποτελέσματα. Βλέπεις τις πιο σημαντικές πληροφορίες, από αυτές που ο στόχος της αναζήτησής σου δεν προσπαθεί να αποκρύψει», γράφει ο James Ball στον Guardian.

Στις 2 Ιουλίου 2014, στο γραμματοκιβώτιο της εφημερίδας έφτανε η απόφαση ευρωπαϊκού δικαστηρίου για το «δικαίωμα των πολιτών στη λήθη», ενώ παράλληλα αναφέρονταν 6 άρθρα του Guardian τα οποία κανείς πλέον δεν μπορούσε να δει μέσω της Google. Τα 3 είχαν να κάνουν με τον σκωτσέζο διαιτητή Dougie McDonald, ο οποίος το 2010 είχε οδηγηθεί σε παραίτηση όταν είπε ψέματα σχετικά με τους λόγους που σφύριξε ένα πέναλτι σε ματς της Premier League ανάμεσα στην Celtic και την Dundee United. «Οποιοσδήποτε αναζητήσει τον -υπερβολικά προφανή- όρο “Dougie McDonald Guardian” στη google.com, την αμερικανική έκδοση της Google, θα βρει 3 άρθρα της εφημερίδας στην κορυφή των αποτελεσμάτων. Όποιος κάνει το ίδιο, όμως στη google.co.uk, τη βρετανική έκδοση, αυτά τα αποτελέσματα θα έχουν εξαφανιστεί ως δια μαγείας», γράφει ο James Ball. Τα υπόλοιπα 3 άρθρα ήταν πραγματικό παζλ για τους δημοσιογράφους του συγκροτήματος, παζλ το οποίο ακόμα και σήμερα η Google αρνείται να λύσει. Ένα άρθρο του 2011 που αφορούσε στα Post-it Wars, μια μόδα στη Γαλλία όπου υπάλληλοι «ζωγράφιζαν» πάνω στα τζάμια των γραφείων τους με αναρίθμητα Post-it, ένα άρθρο του 2002 για τη δίκη ενός δικηγόρου που κατηγορούταν για απάτη και οι δημοσιεύσεις μιας ολόκληρης εβδομάδας του σχολιαστή του Guardian, Roy Greenslade.

Όχι μόνο τι ψάχνεις, αλλά και πώς το ψάχνεις

Η Google προέβη σε μια βεβιασμένη κίνηση και αυτό φαίνεται σε κάθε επίπεδο. Δεδομένου του φιλελεύθερου πνεύματος που διακατέχει στελέχη και υπαλλήλους του Οργανισμού, είναι πιθανό να κάνουν ότι μπορούν για να μην αποκρύπτουν τις ειδήσεις. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός πως αρκεί μια αλλαγή στις λέξεις αναζήτησης, πχ «Scottish referee who lied», για να
εμφανιστούν κανονικά όλα τα αποτελέσματα. Η αίτηση μπορεί να ανέφερε μόνο το όνομα του διαιτητή, οπότε μόνο το όνομα του διαιτητή αφαιρέθηκε από τα αποτελέσματα. Ακόμη, η βρετανική εφημερίδα συμφωνεί πως κάποια από τα αποτελέσματα θα πρέπει πράγματι να εξαφανιστούν. «Υπάρχουν περιπτώσεις που θα μπορούσε να εφαρμοστεί αυτό το σύστημα», αναφέρει σε δημοσίευμα στο διαδίκτυο, «όπως για παράδειγμα, κάποιος που στα 18 του διέπραξε μια μικροπαρανομία και στα 30 του αυτό τον εμποδίζει ακόμα να βρει δουλειά. Τέτοιες περιπτώσεις είναι ανοιχτές προς διαβούλευση, αλλά από τους εκδότες και τους συντάκτες, όχι από τη Google».

Άρον-άρον επαναφορά

Εκτός από τον Guardian, η είδηση του «ψεύτη διαιτητή» εξαφανίστηκε και από την Telegraph, την Daily Mail, την Daily Record και κάποιες ακόμα. Και σαν να μην έφτανε αυτό, το άρθρο-βόμβα του οικονομικού συντάκτη του BBC, Robert Peston, πως η Google των ενημέρωνε για τον αφανισμό αποκαλυπτικού άρθρου του για τον τότε πρόεδρο της Meryll Lynch, Stan O’ Neal, ξεσήκωσε ακόμα μεγαλύτερη θύελλα αντιδράσεων. Μέσα σε λίγες ώρες η υφήλιος γνώριζε, είτε από τη μια είτε από την άλλη πηγή, την «υπόγεια» προσπάθεια της Google να συμμορφωθεί με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς. «Είναι σαν να πηγαίνεις στη βιβλιοθήκη και να καις όποιο βιβλίο δεν σου αρέσει», δήλωσε ο εκδότης της Mail Online -της μεγαλύτερης ειδησεογραφικής ιστοσελίδας παγκοσμίως-, Martin Clarke. Την επόμενη ακριβώς μέρα, χωρίς ωστόσο να δοθούν ούτε τώρα εξηγήσεις, όλες οι αναζητήσεις αποκαταστάθηκαν. Το ερώτημα που τίθεται, όμως, είναι αν υπάρχουν άλλες ειδήσεις, λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές, οι οποίες πήραν κι αυτές τον κρυφό δρόμο της λήθης και οι οποίες επειδή δεν τράβηξαν τόσο τα βλέμματα, συνεχίζουν να αποκρύπτονται από το κοινό. Το ερώτημα είναι εύλογο, καθώς από τη στιγμή της ανακοίνωσης της Google περί συμμόρφωσης με τον κανονισμό του «δικαιώματος στη λήθη», έχουν πραγματοποιηθεί δεκάδες χιλιάδες αιτήσεις.

70.000 άνθρωποι θέλουν να «ξεχαστούν»

to dikaiwma tis lithis apenanti stin eleutheria tis pliroforisis1Στα μέσα Μαΐου 2014, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο απεφάνθη κατά της Google, στη δικαστική της διαμάχη με τον Ισπανό Mario Costeja Gonzalez, και κατ’ επέκταση με την Ισπανική Υπηρεσία
Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. Η ιστορία του Costeja ξεκινάει το 2009 όταν επιδιώκει, δίχως επιτυχία, τη διαγραφή άρθρου του 1998 που είχε δημοσιεύσει η La Vanguardia, στο οποίο αναφερόταν πως το σπίτι του δημοπρατείται εξαιτίας ενός χρέους, το οποίο όμως ο Costeja μετέπειτα είχε αποπληρώσει. Ο Ισπανός ζήτησε από την εφημερίδα να αφαιρέσει το άρθρο, γιατί η Google το εμφάνιζε πρώτο όταν κάποιος πληκτρολογούσε το όνομά του στην αναζήτηση. Η La Vanguardia αρνήθηκε τη διαγραφή. Το ίδιο έκανε και η Ισπανική Υπηρεσία Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, υποστηρίζοντας ότι τα γραφόμενα ήταν τεκμηριωμένα και αληθή.
Έκανε δεκτή, όμως, την παρέμβαση του Ισπανού προς τη Google, να αφαιρέσει το εν λόγω άρθρο από τα αποτελέσματα αναζήτησης. Το θέμα οδηγήθηκε Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο εξέδωσε μια όχι και τόσο δικαιολογημένη απόφαση υπέρ του Costeja, καθώς απεφάνθη πως οι μηχανές αναζήτησης είναι υπεύθυνες για το περιεχόμενο που θα παρουσιάζουν. Το αποτέλεσμα είναι αυτή τη στιγμή να υπάρχουν πάνω από 70.000 αιτήσεις προς επεξεργασία, όλες βάσει μιας σαθρής απόφασης η οποία πάρθηκε χωρίς να ληφθεί υπόψη η διαχωριστική γραμμή μεταξύ ελεύθερης πληροφόρησης και παραβίασης προσωπικών δεδομένων.

Η λήθη απέναντι στην πληροφόρηση

Κάτι το οποίο είναι δύσκολο να βρεθεί, θα ξεχαστεί εύκολα. Το δικαίωμα στην πληροφόρηση είναι εκ διαμέτρου αντίθετο με το δικαίωμα στη λήθη. Η δημοσιογραφία έχει ως ιερό σκοπό την ενημέρωση αλλά και την υπενθύμιση των ιστορικών πεπραγμένων. Τα Μέσα Ενημέρωσης έχουν υποχρέωση να ενημερώνουν όχι μόνο για τα παράνομα και τα ποινικώς κολάσιμα, αλλά και για θέματα που εγείρουν πολιτικά και ηθικά θέματα. Η απόκρυψη τέτοιων θεμάτων αποτελεί πρόκληση για την Ελευθερία της Έκφρασης και του Τύπου. Η απόφαση του δικαστηρίου για το
«δικαίωμα στη λήθη» είναι η καλύτερη ευκαιρία για επιφανείς και πλούσιους να προσπαθήσουν να «τρίψουν» από πάνω τους τη βρομιά που τους προσδίδει η μεγαλύτερη μηχανή αναζήτησης
παγκοσμίως. Ακόμα κι αν αυτή η βρομιά είναι τεκμηριωμένη, φέρει υπογραφή, αποτελεί κομμάτι δημοσιογραφικής -και όχι μόνο- ιστορίας και προστατεύεται από το απαράβατο δικαίωμα στην πληροφόρηση.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Hot Doc #58, τον Αύγουστο του 2014

HotDoc_58-cover-online


Extra Hot άρθρο